Wachten op 'onthullend' boek over Boris Jeltsin

Tien jaar was Aleksandr Korzjakov lijfwacht van president Boris Jeltsin, in die tijd verzamelde veel compromitterend materiaal. Waar blijven zijn memoires?

MOSKOU, 13 AUG. Wat gebeurde er precies op die avond in 1990 toen Boris Nikolajevitsj Jeltsin in de Moskou-rivier viel? Werd hij geduwd? Struikelde hij? Of sprong hij zelf?

En in 1994 op het Ierse vliegveld Shannon? Waarom kwam de Russische president niet uit het vliegtuig terwijl de Ierse premier vergeefs op hem wachtte? Had hij te veel gedronken om getoond te worden? Was hij ziek? Of allebei?

De man die alle details over het politieke en private leven van Boris de Eerste (zoals Jeltsin zichzelf gekscherend noemt) zegt te kennen, de vroegere lijfwacht van de president, dreigt een dezer dagen zijn memoires te publiceren. Dreigt - want wat Aleksandr Korzjakov gisteren op een persconferentie in Moskou liet zien was alleen een kaft met de titel: Boris Jeltsin: van opkomst tot ondergang.

Waarmee de 480 pagina's van het boek gevuld zullen zijn, dat blijft nog even ongewis. Sinds hij in juni 1996 vlak voor de beslissende ronde van de presidentsverkiezingen in ongenade viel, verkondigt Korzjakov als een straatevangelist het nakend einde van Jeltsins heerschappij. Want als buddy en beste vriend van de president gedurende elf jaar zou hij een koffer vol compromitterend materiaal hebben verzameld.

Korzjakov stond net zo dichtbij Jeltsin als Beria destijds bij Stalin, zo schrijft de Russische pers, al gaat de vergelijking verder mank. In 1987 gaf hij zijn carrière als KGB-agent op om zijn heer en meester, die toen net was gedwongen op te stappen als partijchef in Moskou, te kunnen blijven dienen. En tijdens de coup tegen Gorbatsjov in 1991 was hij het die Jeltsin op een tank hees, zodat deze de Moskovieten met gebalde vuist kon oproepen om de democratie te verdedigen.

“Mijn veiligheidschef Aleksandr Korzjakov en ik zijn sinds 1985 onafscheidelijk”, schreef Jeltsin in 1994 zijn eigen memoires, Dagboek uit het Kremlin. “Hij is een zeer fatsoenlijk, intelligent, sterk en moedig man.” De twee tennisten, zwommen en dronken samen, totdat Korzjakov vorig jaar voorstelde om de presidentsverkiezingen, die Jeltsin aanvankelijk dreigde te verliezen, uit te stellen. Dat was zijn faux pas. Meteen laadde hij de verdenking op zich een verkapte staatsgreep ten gunste van Jeltsin te willen plegen.

Korzjakov verdween van het toneel, de verkiezingscampagne ging door, Jeltsin won. Maar de chef van de presidentiële garde was zo verbitterd dat hij terug ging vechten. Vaak zocht hij de schijnwerpers om zijn gelijk te halen. Dan liet hij een medische verklaring zien van een Kremlin-arts die Jeltsin niet fit genoeg achtte voor de verkiezingscampagne. Of hij noemde de huidige vice-premier Anatoli Tsjoebais een kwade genius die tijdens Jeltsins ziekbed “als een regent” over Rusland regeerde. Sterker nog, zei Korzjakov, Tsjoebais heeft Jeltsins dochter Tatjana ingepalmd.

Die laatste opmerking kostte hem in oktober vorig jaar de rang van generaal van de binnenlandse veiligheidstroepen. Tatjana daarentegen kreeg een almaar grotere rol als raadgever van haar vader en is afgelopen maand officieel benoemd tot lid van de presidentiele staf.

Maar Korzjakov vecht onvermoeibaar door. In februari veroverde hij een zetel in de staatsdoema, niet vanwege politieke ambities (“die heb ik nog nooit gehad”) maar vanwege de juridische immuniteit die Doema-leden genieten. Nu was de tijd bijna rijp om de doos van Pandora, zoals de ex-generaal zijn koffertje met 'kompromat' voorstelde, te openen. Het wachten was alleen nog op het meest geschikte moment.

Dinsdag was het eindelijk zover: Korzjakov zou zijn explosieve onthullingen doen. “Ik ben bereid alles wat er in het boek staat voor de rechtbank te verdedigen”, zo vertelde hij de verzamelde pers. “Maar pas op, want ik kan alles staven met bandjes, computerdiskettes en ander bewijsmateriaal uit mijn vorige leven.”

Maar het boek zelf was er niet, en Korzjakov weigerde te vertellen wat er in stond. Veel geschreeuw, weinig wol, dat was de overheersende indruk die hij achterliet. Het journaal van de staatszender RTR behandelde de zaak-Korzjakov met een knipoog, als laatste onderwerp voor het weerbericht. “Het valt niet mee voor een bodyguard om literatuur te produceren”, merkte de nieuwslezeres op.

Het lijkt erop dat Korzjakov zijn meeste kruit al heeft verschoten. In twee voorpublicaties en een recent interview vertelt hij hoe hij soms ongemerkt water bij de wodka van de president goot, om te voorkomen dat deze zich een delirium dronk. Over de toestand van Jeltsin aan boord van het vliegtuig op de Ierse landingsbaan schrijft hij het volgende: “Op weg van zijn tafel naar het toilet stortte de president in. Zijn artsen dachten dat hij een hersenbloeding had.”

Dinsdag ging Korzjakov een stapje verder: “Er was natuurlijk wel iets aan voorafgegaan.” Iets? Overmatig drankgebruik? De ex-generaal: “Men leze mijn boek.”

Ook heeft Korzjakov zijn versie van de mysterieuze wijze waarop Jeltsin in 1990 te water raakte, al onthuld: hij probeerde zich van het leven te beroven. En niet alleen die ene keer, zegt Korzjakov. In 1992 had hij zich met dezelfde bedoeling opgesloten in een sauna. Als vriend en lijfwacht had hij hem persoonlijk gered.

    • Frank Westerman