Mijn kind 'Flussschifffahrt' laten schrijven? Dat nooit!

Volgend jaar moet in Duitsland een nieuwe spelling worden ingevoerd. Maar inmiddels neemt de verwarring toe.

ELSFLETH, 13 AUG. “De nieuwe spelling is verschrikkelijk. De Duitse taal wordt volkomen verprutst. We worden gedwongen Thomas Mann te lezen zonder komma's. Dat kan toch niet.”

Gabriele Ruta uit Elsfleth in het noordelijke Nedersaksen gruwelt van de taalhervorming. Toen Ruta's achtjarige dochter Josefine haar schoolschrift liet zien met alle nieuwe regels die ze moest leren, ging er een schok door haar heen.

Portmonee in plaats van Portemonnaie en Flussschifffahrt in plaats van Flußssschiffahrt. Dat nooit, dacht Ruta, die als secretaresse bij de universiteit van Oldenburg in Nedersaksen werkt.

Officieel wordt de nieuwe spelling pas volgend jaar ingevoerd. Maar al na deze zomervakantie moeten alle scholieren de nieuwe regels gebruiken om eraan te wennen. Tenminste, als Gabriele Ruta en tal van andere boze ouders geen roet in het eten gooien.

In zeven van de zestien deelstaten in Duitsland zijn ouders naar de rechter gestapt in de hoop de spellingshervorming tegen te kunnen houden. Ook Ruta. Niet zonder succes. Vorige week werd zij in het gelijk gesteld door de rechter. Iedere grondwettelijke basis ontbreekt voor zo'n regeling, oordeelde de rechtbank in Hannover, die invoering van de spellingshervorming op alle scholen in Nedersaksen in strijd met de wet noemt.

Eerder al had de rechter van de Hessische hoofdstad Wiesbaden invoering van de nieuwe spelling afgewezen.

Kinderen wordt “een scholierentaal” bijgebracht, die in de maatschappij buiten de scholen helemaal niet wordt gebruikt, meende de rechter. Begin deze week kwam de rechtbank in Gelsenkirchen voor Noordrijn-Westfalen tot hetzelfde oordeel en wees de nieuwe spelling van de hand.

Ruta is opgetogen. Het massale verzet werpt vruchten af, zegt ze. Hoewel het Oberverwaltungsgericht in Sleeswijk-Holstein, de hoogste rechtsprekende instantie in de deelstaat waartegen geen beroep meer kan worden aangetekend, vandaag de eis van de ouders afwees. Wel maakten de rechters het mogelijk om het Constitutionele Hof in Karlsruhe, het hoogste Duitse rechtscollege, om een uitspraak te vragen.

“De hervorming moet onmiddellijk worden ingetrokken”, vindt Ruta. Ze kan het niet bevatten dat over zo'n belangrijk onderwerp als de taal, zo ondemocratisch - per decreet - wordt beslist.

Er zijn alleen al 8.000 tegenstrijdigheden in de verschillende nieuwe woordenboeken ontdekt. Ruta: “Deze hervorming brengt geen versimpeling van de taal, alleen verwarring.”

Pagina 5: 'De taal gaat de staat niets aan'

Niet alleen ouders, heel de Bondsrepubliek is inmiddels in verwarring over het gebruik van de eigen taal. De strijd om de nieuwe spelling heeft de laatste weken het karakter gekregen van een ware Kulturkampf, die alleen nog door de rechter of het parlement kan worden beëindigd.

De taalhervormers en de ministers van Cultuur uit alle deelstaten, die tot de vernieuwing hebben besloten, houden hun poot stijf. Maar de tegenstanders bijten zich vast in hun verzet en zijn vast van plan alle juridische middelen in de strijd te gooien. Desnoods procederen ze tot bij het Constitutionele Hof in Karlsruhe. Ook worden in verschillende deelstaten volksreferenda voorbereid om de taalvernieuwing tegen te houden. Bovendien is in de regeringscommissie, die de hervorming heeft voorbereid, nu ook onenigheid ontstaan. Sommige professoren hebben zich achter de critici geschaard en pleiten voor aanpassing van de taalhervorming.

Al ruim tien jaar wordt in Duitsland door taalspecialisten over vereenvoudiging van de spellingsregels gesproken. De taal van Martin Luther en Goethe is nooit eenvoudig geweest. Het woud van grammatica- en spellingsregels is zo dicht begroeid, dat niet alleen buitenlanders, maar ook veel Duitsers zelf niet meer weten waar ze een komma moeten plaatsen en welke samenstellingen nu los of aan elkaar dienen te worden geschreven.

Toen de ministers van Cultuur uit de zestien Duitse deelstaten vorig jaar de nieuwe spelling afkondigden, leek sprake van een doorbraak. De ministers waren samen met collega's uit Oostenrijk, Zwitserland en met vertegenwoordigers van Duitstalige minderheden uit Noord-Italië en Oost-Europa om de tafel gaan zitten om tot afspraken te komen. Dat werd als een unicum beschouwd.

Besloten werd tot een vrijer gebruik van de komma (van de 52 voorschriften blijven er nog 9 over). Veel samenstellingen worden voortaan losgeschreven. De ringel-s wordt afgeschaft en vervangen door een dubbele s, en honderden woorden krijgen een andere spelling. Zo worden buitenlandse woorden 'verduitst' en verdwijnt de ph uit Geographie en de h uit Thunfisch.

Het optimisme over de hervorming bleek echter voorbarig. “De Duitsers hebben deze eeuw al hun geschiedenis verloren. Mogen ze zelf nog over hun taal beslissen?”, zegt Rolf Grösschner, jurist uit Nürnberg en professor publiek recht aan de universiteit van Jena. Grösschner is de schrik geworden van de taalhervormers, omdat hij in verschillende deelstaten bij de rechtbank boze ouders verdedigt.

Met “bloedend hart” ziet Grösschner hoe de taal met de nieuwe spelling geweld wordt aangedaan. Alleinstehende Frau betekent toch heel iets anders dan een allein stehende Frau, zegt hij opgewonden. “Een frischgebackenes Ehepaar is toch geen frisch gebackenes Ehepaar alsof het vers gebakken broodjes zijn?”

Grösschner noemt de nieuwe spelling “provinciaal”. Franse woorden worden afgeschaft. Zelfs zijn dochter Elena geneert zich ervoor dat ze voortaan Spaghetti zonder h moet schrijven.

In tweehonderd jaar heeft zich in Duitsland geen echte taalhervorming voorgedaan. Zelfs in het keizerrijk heeft niemand het volgens hem gewaagd per decreet de spelling te veranderen. Dan kunnen toch nu niet een stel bureaucraten beslissen over zo'n belangrijke verandering. “De taal gaat de staat niets aan”, zegt Grösschner. Voor hem staat de Duitse identiteit op het spel. “We vechten door tot dit onzinnige plan wordt afgeschaft.” De ministers van cultuur laten het er niet bij zitten. Ook zij stappen nu naar de rechter, liet Rolf Wernstedt, minister van Cultuur van Nedersaksen en woordvoerder van de zestien deelstaatministers, gisteren weten. Maar inmiddels groeit de kritiek in eigen geledingen. Zelfs in de hervormingscommissie die de ministers instelden brokkelt de eensgezindheid over de nieuwe spelling af.

“We moeten erkennen dat er bij de opstelling van de nieuwe spelling fouten zijn gemaakt”, zegt professor Horst-Haider Munske uit Erlangen en lid van de hervormingscommissie. Verschillende tegenstrijdigheden zijn volgens hem pas ontdekt toen de nieuwe woordenboeken uitkwamen.

Hervorming van de taal kan niet van bovenaf worden opgelegd, vindt Munske. “De rechter kan geen taalhervorming afdwingen. Dat is geen serieuze bijdrage tot een debat. Alleen de ministers zelf kunnen op hun besluit terugkomen. Al vrezen zij natuurlijk voor forse schadeclaims van uitgevers, die hun woorden- en schoolboeken al hebben aangepast.”

OUD

Mayonnaise Nußssschale Zoo-Orchester Cognac Zierat Portemonnaie Du frischgebacken Stengel Necessaire die La-Fontaineschen Fabeln Closes Shop Spaghetti Chicorée Choreographie Flußssschiffahrt

NIEUW

Majonäse Nussschale Zooorchester Kognak Zierrat Portmonee du frisch gebacken Stängel Nessessär die la-fontaineschen Fabeln Closedshop Spagetti Schikoree Choreografie Flussschifffahrt