Drie korners pienantie!

In 1863 is in Engeland de eerste voetbalbond ter wereld opgericht. Vandaar dat de taal van het voetbal altijd Engels is geweest. In het land van herkomst is het geen football maar soccer. Het spel zelf heet in Nederland sinds de oertijd voetbal, maar in de finesse van de spelregels heeft de Engelse terminologie zich lang gehandhaafd.

Een uitdrukking als off side hoefde je niet te vertalen om te weten wat er de betekenis van was. Je had niet goed opgelet en de tegenpartij kreeg een free kick. Zattie erin, dan was het goal. Op straat stonden zo weinig auto's dat er nog kon worden gespeeld, maar het veld was te smal om er iets in te ondernemen dat op een corner leek. Daarom gold voor straatvoetbal de regel: drie korners: pienantie! Het blijft een raadsel waarom we niet van het begin af voetbal gewoon soccer hebben genoemd. Misschien komt het doordat sok er het bepalend element in is, zowel in het geschreven als in het uitgesproken woord. Sok ontbeert uiterlijk en klank die aan actie en aanvalslust doen denken: held op sokken, ouwe sok, geld in een ouwe sok, van de sokken lopen of gaan. Zei je dat je sokker speelde dan kon dat niets bijzonders zijn.

Daarna heeft zich, zonder dat we er veel van hebben gemerkt, een omwenteling in de taal voltrokken. Is het gebeurd in de Bezetting, toen de voetbalcompetitie gewoon doorging en volgens het programma van de 'verdietsing' alle Engelse woorden door Nederlandse moesten worden vervangen? In the mood heette In de stemming en het dansorkest The Ramblers moest zich De Zwervers noemen. Dus waarom zou off side niet buiten spel gaan heten? Tussen 1940 en 1945 nam je een vrije trap, een hoek- of strafschop en maakte een doelpunt.

Hoe dit ook zij, de Nederlandse terminologie bleek wortel te schieten. Vervolgens heeft de televisie deze aankomende verworvenheid geconsolideerd. Het Nederlandse woord bleek zich uitstekend voor de hartstocht van de verslaggever te lenen. 'Ja, jjaaa, ja hoor, dat is een strafschop, een strááfschop dames en heren. De scheidsrechter heeft de bal al neergelegd. Nee, daar helpt geen moedertje lief meer! Strafschop, stráfschop. En ja, hij zit erin!' Enz. Geen goal dus (ouderwets) en ook niet het scoren (dat toen nog de gebruikers van speed en horse was voorbehouden). Ook hoekschop, vrije schop, buitenspel, doelpunt, onderuit halen (in plaats van tackle) werden door verslaggevers met talent (Verhoeff, Kuiphof, Reitsma, Jansma) van dramatische lading voorzien. Gouden dagen voor de moedertaal.

Zo sterk was in die tijd zelfs het voetbalnederlands dat het zich tot andere takken van onze beschaving uitbreidde. In de politiek probeert men elkaar 'onderuit te halen' of 'buiten spel te zetten.' Voetbalnederlands is Tweedekamernederlands, algemeen vergadernederlands geworden.

Een taal die leeft verandert. Geen levender taal dan het voetbalnederlands. Op de velden kwam een nieuw vuil trucje tot ontwikkeling dat zich niet zo vlug in onze taal liet omschrijven: sliding. Dat blijft dus sliding, hoewel het onder de algemene definitie van het onderuit halen valt. Het voetbalnederlands ondervindt ook gevolgen van de vaderlandse behoefte de taal gewichtiger te maken. Je hoort weleens een verslaggever zeggen: Koos de Mets scoorde namens PSV - terwijl je zou denken dat voor goed genoeg is.

Maar nu: alweer een nieuwe ontwikkeling, en misschien een fundamentele. Nog een paar dagen en het nieuwe seizoen is alweer begonnen. De Amsterdamse club AFC Ajax zal het vieren met een evenement: het SOCCER FESTIVAL. Het is voor het eerst dat ik dit woord op Nederlandse aanplakruimtes zo groot op een affiche heb gelezen. Na 134 jaar is de stap misschien gezet. Voetbal zal over een jaar of tien soccer worden genoemd; sokker. Dan speel je in een sokkertiem. Wie zich hardnekkig aan het woord foebal (copyright Age Bijkaart) vastklampt, zal niet meer worden begrepen. Wat doen we nu met hoekschop, vrije trap en wat je verder hebt?