Emigre experimenteert lustig met tekst en beeld

Het tijdschrift 'Emigre' won onlangs Charles Nypels Prijs voor typografie. Het blad, opgericht door drie Nederlanders, is sinds 1983 een wereldwijd begrip onder ontwerpers en typografen geworden.

Losse nummers van Emigre à ƒ 24,50 bij Athenaeum Nieuwscentrum en boekhandel Nijhof & Lee in Amsterdam en bij importeur Bruil & Van de Staaij in Meppel. Oude nummers kunnen worden besteld via de website www.emigre.com.

AMSTERDAM, 12 AUG. Drie Nederlandse kunstenaars die elkaar begin jaren tachtig troffen in San Fransisco, begonnen in 1983 met de uitgave van een tijdschrift waarin ze hun eigen werk en dat van collega-emigranten konden tonen. Marc Susan, Menno Meyjes en Ruud van der Lans noemden hun blad Emigre. Ze konden toen niet bevroeden dat die naam zou uitgroeien tot een wereldwijd begrip voor ontwerpers en typografen.

Vanwege de typografische experimenten en de 'gedegen reflectie' op de ontwerppraktijk werd Emigre onlangs onderscheiden met de tweejaarlijkse Charles Nypels Prijs. De prijs, die op 13 februari 1998 wordt uitgereikt, beoogt internationaal vernieuwende ontwikkelingen op het gebied van de typografie te stimuleren. Ze bestaat uit een geldbedrag van 25.000 gulden, een publicatie en een tentoonstelling.

Marc Susan en Menno Meyjes, die later bekendheid kreeg als scenarist van Steven Spielbergs The Color Purple en de Indiana Jones-film The Last Crusade, verlieten na enkele nummers het blad. Maar Rudy VanderLans, zoals Van der Lans zich was gaan noemen, en zijn Slowaakse vrouw Zuzana Licko zetten het blad voort. Daarbij maakten zij gebruik van de op dat moment gloednieuwe Apple computer, waarvan de mogelijkheden nog niet waren ontgonnen. Licko begon letters te ontwerpen en VanderLans experimenteerde met de vormtaal die dit nieuwe instrument mogelijk maakte. Als pioniers van de digitale opmaak wisten zij Emigre zo in korte tijd uit te bouwen tot een spraakmakend voorbeeld voor de vormgevingswereld. Omdat al snel vraag ontstond naar de digitale letters van Licko, begonnen zij bovendien een uitgeverij van letterfonts, Emigre Fonts.

VanderLans studeerde typografie aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag, waarna hij werk vond bij de ontwerpbureaus Total Design, Tel Design en Vorm Vijf. In 1981 vertrok hij naar Berkeley om er fotografie te studeren aan de universiteit van Californië. In die beginjaren in de VS werd VanderLans sterk beïnvloed door de Rotterdamse ontwerpgroep Hard Werken, die er in die periode een 'L.A. Desk' op nahield. VanderLans gaf Emigre hetzelfde grote formaat als het tijdschrift Hard Werken en liet zich ook in de vormgeving sterk door de exuberante stijl van de Rotterdammers beïnvloeden.

Maar al snel ging VanderLans, tegelijkertijd ontwerper, redacteur en uitgever van Emigre, een eigen koers varen. Hij gebruikte nieuwe, opvallende lettertypen, ontworpen door Licko, Barry Deck, Edward Fella en Jeffery Keedy, in een eigenzinnige, afwisselende vormgeving. Hij leerde steeds beter zijn Apple Macintosh bedienen en experimenteerde lustig met het vervormen van letters en het over elkaar leggen van beelden en beeld en tekst. De mogelijkheid om los te komen van grids en stramienen, bood de gelegenheid om teksten als beeldelement te gebruiken.

De vorm gaf Emigre in het begin dan ook zijn bestaansrecht. Het blad werd gevuld met gedichten, collages en andere kunstzinnige uitingen. Het achtste nummer was geheel gewijd aan één gedicht van Charles Bukowski. Gaandeweg begon VanderLans ook inhoudelijk aandacht te besteden aan grafische vormgeving en typografie. Nr. 10 ging over Nederlands design, nr. 15 bevatte een serie interviews met jonge letterontwerpers. Steeds vaker nam Emigre de bedoelingen van ontwerpers en van hun werk onder de loep en door de uitgebreide brievenrubriek werd het blad ook een discussieforum.

Recentelijk heeft VanderLans de koers van zijn blad verlegd door meer aandacht te gaan besteden aan de culturele invloed van ontwerpers. Het blad werd kleiner en VanderLans verlegde de nadruk van beeld naar tekst. De laatste nummers bevatten nauwelijks nog illustraties, maar wel theoretische verhalen over bijvoorbeeld de rol van ontwerpers in nieuwe media. “Ontwerpers hebben de neiging om naar design te kijken als iets dat losstaat van wat het communiceert”, schrijft VanderLans in de inleiding bij een van de laatste nummers. “Ze neigen er naar design van de inhoud te isoleren. Dat is begrijpelijk, omdat ontwerpers visueel zijn ingesteld, maar het resulteert vaak in een obsessie met de oppervlakkige stijl.”

De ommezwaai leverde VanderLans zowel bijval als kritiek op. “De reacties besloegen het hele spectrum”, liet VanderLans deze krant via e-mail weten. “Ik ben vooral geïntrigeerd door de reacties die het schrijven over en de kritiek op design categorisch afwijzen. Veel ontwerpers zien het belang daarvan voor henzelf en hun vak niet in. Dat toch relevant voor ze te maken is de grote uitdaging.” Om in ieder geval de belemmering van de abonnementsprijs daarbij weg te nemen, wordt Emigre sinds kort gratis toegestuurd aan 50.000 gekwalificeerde mensen op de mailinglist van het blad, dat sindsdien ook advertenties opneemt.