HERBERT DE SOUZA 1936-1997; Brazilië's geweten

ROTERDAM, 11 AUG. Met de dood van de Braziliaanse socioloog Herbert de Souza zaterdag is het boegbeeld van de strijd tegen de honger en de armoede van miljoenen Brazilianen verdwenen. De 61-jarige De Souza overleed aan de gevolgen van aids, een ziekte die hij in 1986 als hemofiliepatient opliep na een transfusie met besmet bloed.

Brazilië verliest met de dood van de Souza - door de Brazilianen 'Betinho' (Bertje) genoemd - niet alleen een van zijn meest vooraanstaande intellectuelen, maar ook iemand die zijn hele leven in het teken stelde van de allerarmsten. Betinho had charisma. Hij slaagde erin om de onverschilligheid van de Brazilianen voor de armoede te breken.

Opgeleid als socioloog en geïnspireerd door het revolutionaire Cuba richtte De Souza in de jaren zestig de marxistische Volksactie op. De militaire dictatuur in Brazilië (1964-1985) dwong hem echter te vluchten. Hij kwam terug in 1979 met minder radicale ideeën, maar nog steeds als verwoed sociaal activist. Hij richtte Ibase op, een sociaal onderzoeksinstituut. Het vormde de moederschoot van verschillende andere sociale organisaties, zoals Abia, een organisatie die zich inzet tegen de discriminatie van aidspatienten en voor controle op de bloedbanken.

Betinho werd het geweten van Brazilië. Hij stond op de voorgrond bij elke kruistocht tegen verdrukking en onrecht en werd verschillende keren voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Vrede. In 1991 leidde hij een protestbeweging waarmee de corrupte president Collor de Mello werd gedwongen tot aftreden. Veel mensen beseften pas toen dat ze invloed konden uitoefenen op de ontwikkelingen in hun land. Betinho maakte van dat idee gebruik toen hij begon met zijn campagne tegen de honger. Hij sprak de Brazilianen aan op wat zij zelf konden doen om een eind te maken aan de armoede.

Betinho lachte om de ironie dat een man die ooit zijn land moest ontvluchten, nu gezien werd als voorbeeld van deugd. Hij was er van overtuigd dat zijn ideeën niet met hem zouden sterven. “De man Herbert de Souza mag doodgaan”, werd hij ooit geciteerd, “maar de geest van Betinho zal blijven bestaan”.