Temperatuurstijging leidt juist tot daling van de zeespiegel

Zullen alle (dichtbevolkte) laaglandkusten onderlopen bij een verdergaande stijging van de temperatuur (door afsmelting van de poolkappen onder invloed van het broeikas-effect) of is dit slechts een denkbeeldig rampscenario? Dat laatste lijkt het geval, althans wanneer we K.W. Nicholls van de British Antarctic Survey mogen geloven (Nature, 31 juli).

Bekend is dat de uitgestrektheid van de op zee rondom Antarctica drijvende, aan het landijs verbonden, ijsmassa's een duidelijke relatie vertoont met variaties in de luchttemperatuur: ze breiden uit als het kouder wordt en krimpen in bij stijgende temperatuur. Deze snelle reactie van het poolijs heeft ertoe geleid dat alle belangrijke modellen voor de toekomst uitgaan van een stijging van de zeespiegel bij een verdergaande temperatuurstijging. Nicholl heeft echter niet alleen gekeken naar de uitgestrektheid van deze ijsmassa, maar ook naar zijn inhoud. Hij deed dat bij de Filcher-Ronne Ice Shelf, die zich uitstrekt in de zuidelijke Weddell-Zee. Dit is veruit de meest massieve ijsmassa van zijn soort.

Uit het onderzoek van Nicholls blijkt dat de stroom van relatief warm water naar de onderkant van deze ijsmassa (waar deze dus het sterkst afsmelt) sterk wisselt met de seizoenen, vooral met de vorming van zee-ijs gedurende de winter. In de lente komt er meer 'warm' water beschikbaar, wat Nicholls ertoe gebracht heeft om de opwarming in de lente modelmatig te vergelijken met een algemene temperatuurstijging.

Daarbij heeft hij in kaart gebracht welke geografische factoren de stroming van de diverse watersoorten in de directe omgeving van het ijs bepalen. Daarnaast heeft hij alle bekende factoren die, direct of indirect, bijdragen aan de vorming (en het afsmelten) van zee-ijs en van het ijs dat rondom Antarctica ligt, in hun onderlinge verband bekeken. Daarbij komt hij tot de conclusie dat de gevolgen die door diverse veel gebruikte modellen worden voorspeld, noch in theoretische zin kloppen, noch overeenstemmen met de praktijk - zoals onder meer aangetoond via boringen in het ijs van bovengenoemde Ice Shelf.

Volgens Nicholls, die daarvoor zeer overtuigende argumenten aandraagt, resulteert een seizoengebonden temperatuurstijging in een afname van het afsmelten aan de onderzijde van deze ijsmassa; het sterkst waar het contact tussen de ijs-shelf en het land diep in zee ligt. Voor een algemeen model dat de gevolgen van een temperatuurstijging beschrijft, is Nicholls' conclusie daarom dat de ijsmassa in dikte zal aangroeien, althans zolang het zeer zoute water dat ontstaat bij de vorming van zee-ijs rondom Antarctica de oceanografische omstandigheden ter plaatse blijft beheersen. Een verdere temperatuurstijging zal dus eerder leiden tot een zeespiegeldaling dan tot een zeespiegelstijging.