Shadow of a doubt

Het Nederlands Filmmuseum vertoont deze zomer bijna alle films van Alfred Hitchcock. In Shadow of a doubt is een misdadiger de hoofdpersoon. Joseph Cotton speelt de aantrekkelijke slechterik Charlie.

'Shadow of a doubt' in het Nederlands Filmmuseum, Vondelpark 3, Amsterdam, zondag 10 aug. om 19u, herhaling dinsdag 19 aug. om 19u.

Er is geen filmtitel die beter samenvat waar het in de films van Alfred Hitchcock om draait dan Shadow of a doubt (1943). Het is een term die afkomstig is uit de rechtspraak, de Nederlandse vertaling ervan luidt - veel minder beeldend - een spoor van gerede twijfel. Dat glimpje twijfel dat Hitchcock in zijn films weet te zaaien en dat uiteindelijk klamme handen en verstijfde benen tot gevolg heeft, is natuurlijk wat hij zelf omschreef als suspense. Hij lichtte dat graag toe aan de hand van het voorbeeld met de bom: als er middenin een scène een bom afgaat, is er hooguit sprake van surprise (verrassing). In een suspense-situatie wéét de toeschouwer dat er ergens een bom ligt.

Subtieler wordt het natuurlijk als de toeschouwer dénkt dat er ergens een bom verborgen ligt en de film hem zowel in die mening steunt als afvalt. Hitchcock zelf heeft meerdere malen verklaard niet van whodunits te houden, films waarin het alleen maar draait om het oplossen van een mysterie. Maar iets meer raadsel had Shadow of a doubt geen kwaad gedaan. Nu is het al vanaf de eerste minuten duidelijk dat hoofdpersoon Charlie (een magnifieke Joseph Cotton) iets op zijn geweten heeft. Het duurt weliswaar nog enige tijd voordat onthuld wordt wát hij zou hebben kunnen gedaan en, vervolgens nog iets langer, óf hij het inderdaad heeft gedaan, maar uiteindelijk is er geen twijfel meer mogelijk.

Naast Psycho is Shadow of a doubt (naar een scenario van Thornton Wilder) naar mijn weten de enige Hitchcock waarin de hoofdpersoon een misdadiger is. Deze Charlie is bovendien een boef met een flinke dosis sex appeal. Hij erotiseert zowel de toeschouwer als zijn naar hem vernoemde nichtje (Teresa Wright).

“Je kunt niets voor me verborgen houden”, zegt het tienermeisje wuft en draait een beetje uitdagend met haar voet, een beweging die haar onschuld onmiddellijke seksualiseert. Ze lijkt wel een versmade dame die haar vriendje op een slippertje betrapt. Ze adoreert haar oom, idealiseert hem en heeft het net iets langer dan de toeschouwer moeilijk om te geloven dat hij weleens een schurk zou kunnen zijn.

De film zit vol dubbelgangermotieven (de goede en de kwade Charlie) en dubbelzinnigheden (de onuitgesproken seksualiteit tussen beide hoofdpersonen). En juist omdat Cotton zo'n aantrekkelijke slechterik is, wringt de twijfel zich tussen elk weloverwogen oordeel. Enerzijds ben je ongerust dat hij verdacht zal worden van iets wat hij niet gedaan heeft en anderzijds vermoed je dat hij niet zal aarzelen zijn onschuldige nichtje het zwijgen op te leggen als dat nodig zou zijn. Een mooier voorbeeld van gespiegelde suspense is niet denkbaar. Alleen jammer dat je als toeschouwer te zeer vermoedt hoe het echt zit.