Eenderde van de sterren in de buurt van de zon is zoek

Terwijl astronomen met geavanceerde telescopen miljarden lichtjaren ver het heelal in kijken, worden zij er af en toe door een nabije ster aan herinnerd hoe weinig zij eigenlijk nog weten van onze directe omgeving.

Amerikaanse astronomen hebben nu een ster ontdekt die zich op een afstand van slechts 12 lichtjaar van de zon bevindt: kosmisch gesproken 'naast de deur'. Het bestaan van de ster was al bekend en ook waren er vermoedens dat hij vrij dichtbij zou kunnen staan. Maar pas na doelgerichte metingen kon worden vastgesteld dat hij op de afstandsladder al op de twintigste plaats komt.

Astronomen zijn erg geïnteresseerd in de naaste buren van de zon. Die buren zijn niet alleen de meest nabije, maar ook de meest heldere vertegenwoordigers van de vele typen sterren en daardoor ook het gemakkelijkst te bestuderen. Maar onze kennis van de directe omgeving van de zon is nog erg onvolledig. De meeste sterren bestaan uit kleine, rode dwergen, waarvan de helderheid honderd tot tienduizend maal zo gering is als die van de zon. Deze lichtzwakke sterretjes worden natuurlijk gemakkelijk over het hoofd gezien. Zij kunnen wel voorkomen in catalogi, maar men kent hun afstand niet en daardoor zijn ook hun andere eigenschappen onbekend.

Om zoveel mogelijk naaste buren van de zon op het spoor te komen, hebben vier astronomen nu een samenwerkingsverband gesloten: het Research Consortium on Nearby Stars (RECONS). Kandidaat-buursterren worden geselecteerd op grond van hun kleur-kenmerken en relatief snelle verplaatsing ten opzichte van andere (verre) sterren. Van die kandidaten wordt door nieuwe waarnemingen vastgesteld of het inderdaad om zwakke, rode dwergsterren gaat of om andere - verre - sterren die zich alleen maar als dwergen voordoen. Uiteindelijk wordt van de beste kandidaten de afstand bepaald.

In de Astronomical Journal van juli laten de vier astronomen zien hoe dit moeizame speurwerk opnieuw een zeer nabije ster heeft opgeleverd. Het is het object LHS 1565, een onopvallend sterretje in het zuidelijke sterrenbeeld Horologium. Deze rode dwerg blijkt op een afstand van 12 lichtjaar te staan en komt daarmee op de onderste plaats van de top twintig van meest nabije sterren. Het Consortium verwacht in de toekomst zeker nog méér nabije buren te zullen vinden, waarvan sommige misschien nog dichter bij ons staan dan LHS 1565. De astronomen schatten dat binnen een afstand van 33 lichtjaar van de zon bijna een derde van de sterren nog 'zoek' is.

    • George Beekman