De eerste Autobahn is deze week 65 jaar oud

Niet Hitler bedacht de Autobahn: de plannen waren er al in de jaren twintig en de eerste snelweg werd 65 jaar geleden, in augustus 1932, opengesteld.

BONN, 9 AUG. Bonn en Keulen vieren feest. Deze week is het 65 jaar geleden dat de eerste snelweg van Duitsland, de Autobahn, tussen de beide steden werd aangelegd. Niet door Adolf Hitler, zoals de legende wil. Maar onder het bewind van Konrad Adenauer, die destijds burgemeester van Keulen was, werd de weg begin augustus 1932 geopend.

De Autobahn - de A 555 - tussen Keulen en Bonn was de eerste Duitse snelweg zonder kruisingen. Er mochten uitsluitend auto's op rijden. De aanleg van de 20 kilometer lange weg, waarmee eind jaren twintig werd begonnen, was een werkverschaffingsproject voor werklozen.

Om zoveel mogelijk mensen aan het werk te helpen, werd afgezien van het gebruik van moderne bouwapparatuur zoals baggermachines of andere vormen van automatisering. Grote delen van de in totaal 700.000 kubieke meter grond werden met de hand uitgegraven, op treinwagons geschept, getransporteerd en verderop weer afgeladen.

De aanleg van de Autobahn duurde drie jaar en kostte 8,6 miljoen Rijksmark. Ruim 5.500 werklozen hielpen mee aan het project: zij hoefden niet meer te stempelen. De werkloosheid had in 1932, het jaar waarin de Autobahn in gebruik werd genomen, de voor die tijd extreme hoogte bereikt van 6 miljoen. Anno 1997 bedraagt de werkloosheid in Duitsland 4,3 miljoen, een naoorlogs record.

De ontstaansgeschiedenis van de eerste Autobahn raakte verdrongen door de nazi-heerschappij. De nationaal-socialisten claimden dat zij als eersten het idee hadden geopperd Duitsland met snelwegen te plaveien om de werkloosheid te verminderen. Adolf Hitler zou de Strassen des Führers zelf hebben ontworpen en laten aanleggen, zo maakte de nazi-propaganda de wereld wijs. Deze legende is een eigen leven gaan leiden, zodat de Autobahnen door velen nog steeds als een overblijfsel uit de Hitler-tijd worden beschouwd.

De ingenieurs die werkelijk op het idee waren gekomen raakten in de vergetelheid. Al in 1927 waren bij het 'Landschaftsverband Rheinland' (LVR) in Keulen plannen ontwikkeld voor de aanleg van een Duits netwerk van snelwegen met een lengte van in totaal 22.500 kilometer. Hierbij hoorde ook de aanleg van een vierbaans snelweg van Noord naar Zuid (van Lübeck, Hamburg en Bremen via Frankfurt naar Bazel). Door de economische depressie na de beurskrach in 1929 verdwenen deze plannen wegens geldgebrek in een la.

Slechts in het Rijnland slaagde Konrad Adenauer erin de aanleg van een Autobahn te verwezenlijken. Bij de opening op 7 augustus 1932 sprak president Fuchs van de Rijnprovincie plechtig: “Het dal is bereikt. We zijn het dieptepunt van onze economie gepasseerd. We staan voor de heropleving van ons vaderland”.

Toen Adolf Hitler minder dan een half jaar later, op 30 januari 1933, aan de macht kwam, haalde hij de plannen van het Landschaftsverband Rheinland te voorschijn en begon hij met de voltooiing van het netwerk van snelwegen. Hitler, die een coalitie aanging met het bedrijfsleven, wilde zo spoedig mogelijk de economische problemen oplossen om zijn Blitzkrieg voor meer Lebensraum te kunnen beginnen. In 1934 opende hij 'zijn' eerste Autobahn. Tot 1939 liet Hitler almaar meer snelwegen bouwen, waarbij 700.000 tot 800.000 werklozen werden ingeschakeld. Grootscheepse publieke werken - in Berlijn verrees bij voorbeeld het Olympisch stadion - gaven de economie destijds zo'n impuls dat de werkloosheid eind jaren dertig vrijwel geheel was teruggedrongen.

De Autobahn van Keulen naar Bonn is de oudste snelweg van Europa. Reden in de jaren dertig dagelijks gemiddeld 4.000 auto's over de weg, in 1959 waren het er al 13.700. Tegenwoordig rijden elke dag 71.000 auto's over deze Autobahn, die in de jaren zestig werd verbreed tot zes banen. De automobilist moet wel opletten dat hij niet te hard rijdt. Want 180 kilometer per uur kan ook in Duitsland allang niet meer ongestraft overal worden gesjeesd.