Rennen als een amechtige boodschapper

De marathon keert terug op historische grond. De loopafstand van 42,195 meter dankt zijn naam aan de Griekse historie. Over de vraag of boodschapper Pheidippides destijds dood viel, heerst enige twijfel.

ATHENE, 8 AUG. De marathon begint in het Griekse dorp Marathon - volgens een bord langs de weg op 41 kilometer van Athínai, Athene. Een paar dagen voor de start wijst nog niets op de bijzondere gebeurtenis van komend weekeinde. De gedenkmuur, waarop in grote Griekse letters wordt gerefereerd aan de marathon, en het platform met de stenen startlijn liggen er verlaten bij.

Aan één kenmerk is te zien is dat er iets op stapel staat. De bekende blauwe lijn, die voor de lopers de route aangeeft, is al over de weg getrokken. Helemaal tot aan het antieke Olympisch Stadion in het centrum van Athene. Daar is de finish, morgen voor de vrouwen en zondag voor de mannen.

Is er voor een marathonloper een mooiere plek om te finishen? Het is zoiets als voor een wielrenner aankomen op de top van Alpe d'Huez of voor een voetballer spelen op het gras van Wembley.

Bijna honderd jaar geleden, op 10 april 1896, was het de Griek Spyridon Louis die tijdens de marathon van de eerste Moderne Olympische Spelen als eerste atleet het stadion binnenkwam. Het maakte hem tot een mondiale sportheld. De Franse historicus Bréal, een vriend van Pierre de Coubertin, had voorgesteld om een olympische lange-afstandloop in Marathon te laten beginnen als eerbetoon aan de Griekse inzet voor de sport.

Marathon is in de Griekse historie een naam met betekenis. Nabij die plaats werd in het jaar 490 voor Christus een overwinning op de Perzen behaald. Ze werden door de Grieken de zee ingedreven. Een boodschapper, Pheidippides, rende naar Athene om daar aan de voet van de Acropolis het heuglijke nieuws te verkondigen. Daarna viel de held dood neer.

Maar is de heldendaad van Pheidippides wel waar gebeurd? Daarover heerst twijfel. Zo maakt de belangrijkste Griekse geschiedschrijver uit de oudheid, Herodotos, geen melding van ene Pheidippides. Anderen, zoals Heraclides, noemen het voorval wél. Maar die twijfelen er weer aan of Pheidippides de boodschapper was. Volgens hen kan hij fysiek gezien een dergelijke prestatie nooit hebben geleverd, omdat hij eerst van Marathon naar Sparta en terug - over een veel grotere afstand - was gerend om hulp te halen voor de strijd tegen de Perzen. Zij noemen namen van andere boodschappers.

Thomas Yiannakis, hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Athene, meent evenwel dat de gebeurtenis met de dode boodschapper, Pheidippides of wie dan ook, daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. “Als we er vanuitgaan dat er een slag van Marathon is geweest, dan heeft er ook een boodschapper van het goede nieuws bestaan. Want dat was in die tijd gebruikelijk.”

De afstand die Pheidippides of een van zijn collega's in 490 vóór Christus aflegde, was zeker een stuk minder dan de huidige marathon. De boodschapper trok door de bergen naar Athene, want een andere weg was er toen niet. Waar het oude Marathon in die tijd precies lag, hebben de Grieken bij opgravingen niet kunnen ontdekken.

Ook Spyridon Louis en zijn tegenstanders liepen tijdens de eerste olympische marathon in 1896 niet 42,195 meter, maar bijna 37 kilometer. De winnende tijd van Louis was 2.58,50. De startstreep lag toen nog niet waar hij nu is getrokken, maar vijf kilometer buiten Marathon, bij de graftombe van Tymbos waar 193 Griekse slachtoffers van de slag tegen de Perzen zijn begraven.

De huidige marathonafstand werd pas in 1923 officieel vastgelegd en werd afgeleid van de olympische marathon van 1908 in Londen. Toen liepen de deelnemers van Windsor Castle naar het Olympisch Stadion met een omweg langs Buckingham Palace omdat koning Edward VII de race aan zijn raam voorbij wilde zien trekken. De afstand bleek toen 42 kilometer en 195 meter te zijn.

Van 1955 tot 1979 werd elk jaar tussen Marathon en Athene een marathon gelopen. Sinds 1983 is er jaarlijks een recreatieve loop. De Brit Bill Adcocks liep in 1969 de beste tijd die op de klassieke route werd gerealiseerd, 2.11,07. In 1969 en 1982 werden de Europese kampioenschappen in Athene gehouden. De laatste keer won de Nederlander Gerard Nijboer de marathon . Hij liep een tijd van 2.15,16.

Het traject is moeilijk door het glooiende landschap en de meestal hoge temperaturen. Nijboer zegt dat hij nooit in zijn leven zo moe is geweest als na de EK-marathon. “Het heeft drie maanden geduurd voordat alle pijntjes weg waren”, herinnert hij zich.

In 1982 klonk om vijf uur 's middags het startschot voor de marathon. De temperatuur bedroeg toen nog 35 graden. Komend weekeinde beginnen de twee marathons daarom al 's morgens om vijf over acht. Maar ook nu zal het weer bloed, zweet en tranen kosten.