Diever dicht kloof met professioneel toneel

Voorstelling: Leer om Leer (Measure for Measure) van William Shakespeare door Shakespearetheater Diever. Vertaling: Emmy Wijnholds-Schuster; regie: Wil ter Horst-Rep; spelers: Jan Meer, Anne Peter van Muijen, Ria Schoemaker e.a. Gezien 6/8 Openluchttheater Diever. Te zien t/m 6/9 aldaar. Inl. (0521) 591 167.

Het lijkt of het Drentse Diever steeds dichter bij Amsterdam komt te liggen. Niet in reistijd, gelukkig, want om Diever te bereiken moet je altijd nog een halve middag uitrekken. Nee, het gaat me om de kwaliteit en de stijl van de toneelvoorstellingen die hier sinds 1946 tussen de bosschages en onder de ritselende boomkruinen worden gegeven.

Dit zomerseizoen speelt het gezelschap dat zich voor het eerst Shakespearetheater Diever noemt, en niet Openluchtspel Diever, Leer om Leer (Measure for Measure) dat voor het eerst werd opgevoerd in 1604 in Londen. Het is een van Shakespeare's grilligste blijspelen, onevenwichtig van opbouw, wild van structuur, melodramatisch van effect. Het beroepstoneel voert het zelden of nooit op. De actie van het stuk ligt in de woorden en niet in de handeling. Het is daarom een sensatie te beleven hoe de niet-geschoolde spelers uit Diever, in de regie van Wil ter Horst-Rep, hiervan een uitvoering weten te geven die opvalt door snelheid. De regie heeft vooral een filmische voorsteling willen maken, met vlug na elkaar gemonteerde scènes.

Diever dichterbij: dat betekent dat de kloof tussen het openluchttheater en het officiële toneel, tussen liefhebberij en artisticiteit, steeds kleiner is geworden. Diever doet een gooi naar het professionele. Ook voor het eerst in dit seizoen zijn er kunstig in het decor verborgen microfoons die de stemmen van de acteurs versterken. Dat is een weldaad voor het oor; niemand hoeft zich met gespannen oorschelpen te richten naar de door windgeruis wegwaaiende stemmen. Ook de kostumering is verrassend. Margot van der Kamp ontwierp helgekleurde en zeer eigentijdse kostuums. Misschien komt het door de algehele herijking van het openluchtspel die Diever toepast, maar ook de vertaling van Emmy Wijnholds-Schuster muntte meer dan ooit uit door trefzekerheid en vooral taalplezier. De acteurs zeggen prachtige zinnen. Een van hen, Claudius, een ter dood veroordeelde, is bang voor het sterven, want dan zal hij voorgoed 'rusteloos zwerven rond de zwevende aarde'.

Shakespeare situeert Leer om Leer in de verdorven onderwereld van de Weense bordelen. Stadsgeluiden van optrekkende en zacht toeterende auto's geven de sfeer aan. Er is muziek van Cole Porter, over dat iedereen verliefd is. Ter onderscheiding van de scènes klinkt een elektronisch versterkt strijkkwarttet van Bartók of muziek die daarop lijkt. Door al deze ingrepen heeft de regie duidelijk aangegeven waar de dramatische wendingen in het blijspel liggen.

De voorstelling wordt gedragen door drie spelers: Jan Meer in de dubbelrol van de hertog van Wenen, Lucio (Anne Peter van Muijen) als zijn tegenspeler en de novice Isabella, gespeeld door Ria Schoemaker. De plot is even eenvoudig als doeltreffend, maar Shakespeare laat de verhaallijnen heerlijk meanderen zodat het lang duurt voordat de happy end er eindelijk is. Isabella's broer heeft bij zijn verloofde een kind verwekt. In de nieuwe orde van de Weense rechtspraak is dat uit den boze. De man wordt ter dood veroordeeld. De kuise novice wil hem vrij pleiten, iets dat alleen lukt als zij met de strenge wetgever Angelo naar bed wil gaan. Door een list laat zij de ex-verloofde van Angelo haar plaats innemen. Aan het slot moet de overspelige Angelo zijn versmade verloofde huwen en vraagt de hertog die als monnik de zondaren de les leest de hand van Isabella.

Natuurlijk gaat het stuk over schuld en vergeving, over lichthartige liefde en de straf die daarop staat. In essentie heeft Shakespeare een meeslepend vertoog geschreven over de 'wulpse angel van de lust'. Lust is ook macht. Dat Angelo beschikt over de wettelijke macht om een vrouw te nemen, is een kwalijke zaak die Shakespeare aantijgt. De rol van Isabella is dubbelhartig. Want, zo luidt de vraag, wie zondigt het meest: degene die verleidt of degene die verleid wordt? Isabella's knieval voor Angelo is zo goed als een erotische invitatie, een uitnodiging voor de liefdesdans.

De helderheid van de voorstelling dwingt bewondering af. Ik zou haast zeggen dat Leer om Leer een on-Dieverse voorstelling is. Zoiets hoorde ik ook een Dievenaar later op de avond zeggen: Diever is te professioneel. Ja, hoe Dievers is Diever nog? De man heeft wel gelijk, want het toverachtige van het spel in het bos, het verademende van amateurs is enigszins aan het verdwijnen. Maar de winst dat hier een uiterst sterke Shakespeare wordt gespeeld is toch het grootst.