Barbie vangt nooit een krokodil

'Poppenmode, blijken van liefde, opvoeding en emancipatie', Historisch Museum Ede, Museumplein 7, Ede. Open di tot za, 14-17 uur, zo 14-16 uur. Toegang: kind ƒ 1,25, volwassene ƒ 2,50. Inl. 0318-619554. T/m 28 sept.

Onder haar groene hoepelrok gaan twee wielen schuil; als je haar opwindt, rolt ze vanzelf voort. Met haar brave gezichtje is deze 'looppop' uit de negentiende eeuw één van de meest bijzondere poppen op de tentoonstelling Poppenmode, blijken van liefde, opvoeding en emancipatie in Ede. Eigenlijk is het meer een 'rolpop' dan een looppop.

Samen met aankleed-, baby-, klederdracht-, meisjes- en jongenspoppen is de rolpop te bewonderen in het Historisch Museum, vlak naast station Ede-Centrum. Behalve oude poppen zijn er ook veel moderne te zien: Barbies natuurlijk, maar ook Turtles, Action Men, Terminators en in hard plastic uitgevoerde Beverly Hills 90210-helden. Vooral Brandon lijkt, in zijn rode Ferrari. Net als een piepklein rubberen speelgoedsoldaatje-te-paard trouwens; wie goed kijkt, herkent Prins Bernard met zijn ronde brilletje.

Al honderden jaren spelen kinderen met poppen. Rond 1650 kregen rijke meisjes deftige mevrouwachtige poppen, aangekleed volgens de laatste mode. Hun broers mochten met dappere, vechtlustige ridders te paard spelen, in maliënkoldertjes en harnasjes. Zo konden ze vast leren hoe ze zich later, eenmaal volwassen, moesten gedragen.

Eigenlijk is dat nog steeds een beetje zo, vindt Dirk-Jan List, de conservator van het museum die de poppententoonstelling samenstelde. Action Man zal niet snel met een baby op zijn gespierde arm rondlopen, Barbie vangt zelden een krokodil.

Zelf houdt Dirk-Jan van bijna alle soorten poppen. Hij praat over Ken, Skipper, Allan en Ricky alsof het niet Barbie's, maar zijn eigen vrienden en familieleden zijn: “Ik ben aan mijn poppen gehecht, net als de meeste andere mensen. Voor deze tentoonstelling gaven velen hun poppen pas in bruikleen, als we beloofden dat ze veilig achter glas zouden staan. Sommige grootouders moesten eerst toestemming aan hun kleinkinderen vragen.”

De tentoongestelde poppen kun je dus niet aanraken, maar gelukkig is er wel een 'speelhoek' ingericht met een groot Barbiehuis en allerlei rondslingerende poppen die je aan- en uit mag kleden.

Voor de tentoonstelling leende Dirk-Jan List zelf al zijn Big Jim-poppen uit, die tussen 1970 en 1975 (net als Barbie, die sinds 1959 bestaat) door de firma Mattel gemaakt werden. Big Jim was, samen met G.I. Joe, een van de eerste poppen voor jongens. Vanaf de negentiende eeuw speelden jongens namelijk alleen nog maar met poppen zolang ze zelf luiers droegen.

“Big Jim is blank en blond en supergespierd. Hij is een echte sportman en avonturier, geen militair,” vertelt Dirk-Jan. “Hij kan een balletje gooien, met een karateslag een plankje doormidden slaan, een metalen band om zijn arm breken door zijn spieren te spannen.” Zijn al even stoere vriend Big Jack is zwart, Big Josh heeft een baard. Samen gaan ze op safari of trekken het moeras in. In bed kunnen ze je niet beschermen, want als knuffel zijn ze ongeschikt. “Ik heb als kind, geloof ik, weleens geprobeerd om ermee te slapen, maar ze zijn veel te hard. Gelukkig had ik ook een beer,” zegt Dirk-Jan.

Een van de mooiste poppen op de tentoonstelling tenslotte is een badpop uit 1860. In de negentiende eeuw waren poppen gemaakt van was, 'compositie' (een soort papier-maché) of, zoals deze, van porselein. Dat is zo breekbaar, dat de badpop in de vitrine nog eens extra onder een glazen stolp staat. Zijn ronde hoofdje is roze, zijn glanzend geglazuurde lijf is wit. Je kunt je niet voorstellen dat iemand hem ooit mee in bad heeft durven nemen.