Murder

Het Nederlands Filmmuseum vertoont deze zomer bijna alle films van Alfred Hitchcock. 'Murder' werd in twee versies gemaakt: eerst in het Engels, daarna in het Duits. Het verschil is veelbetekenend.

Murder. Nederlands Filmmuseum, Vondelpark 3, Amsterdam. Di. 5 en Zo. 17 aug, 19u. Mary. Di. 5 en Zo. 17 aug. 21.30u. Res. (020) 589 14 00.

In theorie was het zo gek nog niet wat ze in de jaren dertig in diverse landen hadden bedacht om de kosten van de eigen filmproductie te drukken: één scenario, één regisseur en dezelfde decors en technici, maar voor elke taal een aparte groep acteurs. Per scène namen ze om de beurt voor de camera plaats, en zo kon elk van de betrokken landen prat gaan op een eigen film in de eigen taal. In ons land kwamen zes van de 37 vooroorlogse speelfilms op die manier tot stand.

Het leek een efficiënte werkwijze, maar ideaal was het niet. “Wat je in dat soort gevallen altijd hebt”, schreef regisseur Douglas Sirk die in 1936 een Duitse én een Nederlandse versie van de film April, April moest maken, “is dat de eerst opgenomen versie altijd veel beter is dan de andere. Omdat je de belichting en de beeldcompositie en de kadrering moest afstemmen op de acteurs van de eerste versie. Er was geen tijd om die voor de volgende acteurs opnieuw aan te passen.”

Zo bezien heeft Alfred Hitchcock het in 1930 lang niet slecht gedaan, toen hij de speurdersfilm Murder in het Engels maakte en er daarna onder de titel Mary nog een versie in het Duits van maakte. In beide gevallen staan de acteurs goed in het geraffineerde licht en ook uit andere details blijkt dat Hitchcock er niet met de pet naar heeft gegooid. De vraag is alleen wat het Duitse publiek aan moest met het eindresultaat, want alle namen en adressen en situaties in dit onderhoudende, maar lang niet briljante moordmysterie zijn Engels gebleven - inclusief het typisch angelsaksische systeem van de jury-rechtspraak. Misschien is het veelzeggend dat de Duitse televisie een paar jaar geleden een in het Duits nagesynchroniseerde versie van Murder uitzond, in plaats van de 'eigen' Mary.

Maar nu het Filmmuseum ze achter elkaar vertoont, eerst de Engelse en dan de Duitse, vallen eens te meer de verschillen op. Murder wemelt van de subtiele grapjes, in de dialogen en in de handeling, waarvan de meeste in Mary worden overgeslagen. Prachtig van ironie is bijvoorbeeld hoe de hoofdpersoon, een nuffige ster-acteur, in zijn salon slechts één stapje opzij zet - zonder op of om te kijken - om de butler de gelegenheid te geven de voor de lunch gedekte tafel neer te zetten. In de Duitse versie komt gewoon de tafel in beeld als het tijd wordt om te eten. Alfred Abel, de Duitse hoofdrolspeler, is trouwens lang niet zo'n poseur als zijn Engelse collega (Herbert Marshall). Ook enkele andere finesses, zoals een spannend gesprek dat in de Engelse versie half wordt overstemd door een meisje dat onophoudelijk piano zit te spelen, ontbreken in het Duits. En het feit dat de valstrik voor de moordenaar is afgekeken van de toneelspelersscène uit Hamlet, wordt in het Engels op snobistische toon besproken, maar blijft in het Duits onvermeld.

Het gevolg van dit alles is dat Mary twee minuten korter duurt dan Murder. Dat lijkt van weinig belang, ware het niet dat de jonge Hitchcock zich juist in die twee minuten al net iets geraffineerder toonde dan de meeste andere regisseurs.