Meer welvaart lost milieukwestie niet op

De discussie over de milieuproblematiek wordt steeds verwarrender. Is er nu wel of niet een relatie tussen economische welvaart en energiegebruik en is de belasting van het milieu nu wel of niet gekoppeld aan welvaart? Voor- en tegenstanders van deze stellingen bestrijden elkaar met op zich zelf zeer logisch ogende argumenten.

Zoals bijvoorbeeld de reactie van M.W.J van den Brink (15 juli) op het artikel van Paul Scheffer (7 juli), die een ontkoppeling tussen welvaart en energiegebruik meent te kunnen destilleren uit de waarneming van economische groei bij een gelijktijdig afnemende energieconsumptie in de welvarende naties. De waarneming is juist, de gevolgtrekking niet. Toch is dit soort vergissingen eenvoudig te vermijden, mits we ons aan de goede definities houden. Daartoe wil ik twee stellingen poneren: 1. Gebruik van energie is niets anders dan omzetting van de ene energievorm (de primaire energie) in twee andere vormen: een bruikbare energievorm (bijv. warmte, arbeid, elektriciteit) en een onbruikbare energievorm. Hoe deze laatste zich manifesteert (materie, warmte, geluid, e.a.) hangt af van de energie-omzetting. Essentieel is dat volgens de eerste en tweede hoofdwet van de thermodynamica iedere energie-omzetting altijd gepaard gaat met het genereren van onbruikbare energie (entropie, maar doorgaans als afval aangeduid). Het rendement van de energie-omzetting (= bruikbare energie/primaire energie) kan dus nooit 100 procent bedragen, hetgeen de essentie is van ons milieuprobleem. 2. Er is een directe evenredigheid tussen de hoeveelheid aangewende bruikbare energie en de economische activiteiten (economische welvaart).

Uit deze stellingen kunnen de volgende conclusies getrokken worden. Eén: Er is geen directe evenredigheid tussen de hoeveelheid primaire energie en de economische welvaart (de vergissing die Van den Brink maakt).

Twee. De idee dat economische welvaart en het milieuprobleem, voor zover het de productie van afval betreft, principieel kunnen worden ontkoppeld, is nonsens.

Drie. Wel is het mogelijk tijdelijk economische groei te bewerkstelligen met minder milieubelasting, en wel door het rendement van de omzetting van primaire energie te verhogen. Dit kan echter alleen zolang rendementsverhoging nog mogelijk is. Deze benadering is in wezen de oplossing die de zogenaamde duurzame technologie voorstaat en het is juist erop te wijzen dat het niet de principiële oplossing van het milieuprobleem, doch slechts uitstel van executie aanreikt.