Planeet Venus heeft komeetachtige staart van zuur- en koolstof

De planeet Venus heeft een komeetachtige staart van enkele tientallen miljoenen kilometers lang. Dat hebben onderzoekers afgeleid uit de metingen van de Europese zonnesatelliet SOHO, die met zijn massaspectrometer deeltjes heeft waargenomen die alleen maar afkomstig kunnen zijn van de Gesluierde Planeet.

De waarnemingen werden gedaan in juni vorig jaar, toen Venus vrijwel precies tussen de aarde en de zon in stond. SOHO (Solar and Heliospheric Observatory) bevond zich toen op zijn min of meer vaste plaats op 1,5 miljoen kilometer van de aarde in de richting van de zon.

Doordat Venus geen magnetisch veld heeft, werkt de 'wind' van geladen deeltjes van de zon rechtstreeks in op de atmosfeer van de planeet. Deze zonnewind, die een snelheid heeft van ongeveer 350 kilometer per seconde, slaat gasdeeltjes uit de hogere atmosfeer van Venus los en sleurt die tot op grote afstanden mee de ruimte in. In feite gebeurt hier dus hetzelfde als bij de 'atmosfeer' (coma) rond de kleine kern van een komeet. Bij een komeetkern is de aantrekkingskracht echter zo gering, dat vrijwel alle gassen door de zonnewind worden meegesleurd, terwijl Venus er door haar sterke aantrekkingskracht in slaagt haar atmosfeer goed vast te houden.

Enkele onderzoekers hadden in het verleden al gesuggereerd dat Venus een komeetachtige staart zou kunnen hebben, maar de deeltjes die hierop wezen konden alleen dicht bij de planeet worden waargenomen. Een unieke gelegenheid om op grote afstand naar deeltjes te zoeken deed zich voor op 10 juni 1996, toen de zon, Venus en de aarde vrijwel op één lijn stonden en de afstand Venus-Aarde 45 miljoen kilometer bedroeg. Astronomen hadden voorspeld dat deeltjes van Venus na ongeveer drie dagen bij de aarde moesten arriveren en dat deze deeltjes grotendeels uit zuurstof- en koolstofionen zouden moeten bestaan (Geophysical Research Lett. 24, no. 10).

Deze voorspelling blijkt nu precies uitgekomen. Rond de voorspelde tijd registreerde SOHO binnen een periode van vijf uur driemaal een opmerkelijke toename van deze twee soorten deeltjes. De verdeling van hun energie en aantallen kwam precies overeen met wat wordt verwacht bij ionen die afkomstig zijn uit de ionosfeer van Venus. Elk van de detecties duurde maar heel kort, in de orde van een minuut, hetgeen betekende dat het om deeltjes ging die vlak bij elkaar zaten. Het is niet duidelijk of het om drie afzonderlijke stromen deeltjes ging, of om drie detecties van éénzelfde stroom die in de zonnewind 'wapperde'. Mogelijk heeft SOHO ook moleculaire ionen waargenomen, maar dat moet nog nader worden onderzocht.