Heineken wil snel ozongat dichten

ANTIBES, 2 AUG. Bierbrouwer in ruste Freddy Heineken heeft een plan om “binnen drie jaar, als we willen nog vóór 2000, het gat in de ozonlaag te dichten.” Prof.dr. E.K. Duursma, emeritus hoogleraar oceanografie, heeft het idee van de biermagnaat op technische haalbaarheid onderzocht.

Volgens Duursma hebben Russische en Amerikaanse onderzoekers uitvoerbare plannen voor het afbreken van de chloorfluorkoolwaterstoffen (cfk's) die in de atmosfeer rondzweven en de ozonlaag aantasten. Na bezoeken aan de betrokken wetenschappers pleit hij voor praktijkproeven in de atmosfeer. Die zullen volgens hem aantonen dat het afbreken van cfk's mogelijk is.

Het onderzoek van Duursma werd gefinancierd door de Dr. A.H. Heinekenstichting voor het Milieu, opgericht door Heineken. Deze Heinekenstichting kent om de twee jaar een prijs van 250.000 gulden toe aan een milieu-onderzoeker. Heineken, geïnterviewd in zijn villa op Cap d'Antibes: “Ik zit als toehoorder in de jury van de prijs. Ik probeer me tot hetero universalis te ontwikkelen. U begrijpt hoe geweldig goed ik kan luisteren en hoe weinig ik kan praten. Maar toch lukt dat niet helemaal. Vanaf het begin heb ik de wetenschappers in de jury gevraagd of het ozongat niet kon worden dichtgeschoten. Het is een kwestie van doorduwen.”

Duursma is oud-directeur van het Delta-instituut en van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). Hij was hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. Van 1965 tot 1975 werkte hij in het oceanografisch lab van de International Atomic Energy Agency (IAEA) in Monaco. Na zijn pensioen is Duursma weer aan de Zuid-Franse kust neergestreken, waar hij zijn samenwerking met Heineken intensiveerde. Duursma: “Als jurylid van de milieuprijs reageerde ik net als collega's kritisch op de invallen van Heineken, die al van 1990 dateren. Het ozongat is een ingewikkeld systeem in een enorme ruimte met verdunde gassen en chemicaliën. Maar toen de heer Heineken aanhield heb ik gezegd dat ik wel eens in de literatuur zou kijken”, aldus professor Duursma.

Pagina 5: Het project 'is toch in het belang van de mensheid?'

“Vorig jaar kwam de zaak in een stroomversnelling”, aldus professor Duursma. “Het probleem is dat er binnen het atmosfeer- en milieu-onderzoek niet veel aandacht wordt besteed aan herstel van de ozonlaag door technisch ingrijpen. Er is zelfs een niet geringe lobby van ozongat-onderzoekers tegen herstelwerkzaamheden. Hun eerste angst is dat hun onderzoeksgeld naar de beïnvloeders verschuift. Verder hebben onderzoekers en politici veel moeite gedaan om het Montreal-protocol voor elkaar te krijgen. Daarin is geen sprake van schoonmaken, maar slechts van vermindering van productie en uitstoot van ozon-aantastende cfk's. Iedereen weet dat cfk's nog tot ver in de volgende eeuw de ozonlaag zullen aantasten. Er is een Global Environment Facility gesticht met een fonds van 2 miljard dollar, vooral om in ontwikkelingslanden cfk-fabrieken en koelinstallaties om te bouwen. Het blijkt onmogelijk om het schoonmaken van de atmosfeer uit het fonds te subsidiëren. Ik heb VROM, AKZO en Hoechst, ieder op hun manier betrokken bij het protocol en de cfk-productie, aangeschreven, maar ze hebben ook geen interesse.”

Dr. H. Kelder, atmosfeerdeskundige bij het KNMI, bevestigt dit beeld: “Reiniging is geen issue. Op ozon-conferenties komt het onderwerp actieve beïnvloeding niet aan de orde.” Het is het soort constatering waar Heineken zich op zijn terras over kan opwinden. Verbolgen: “De fabrikanten van zonnebrandcrèmes met beschermingsfactor 25, die zullen ook tegen zijn. Maar serieus. Het lijkt mogelijk om het ozongat op te vullen. Er zijn twee methoden die veelbelovend zijn. Snel veldproeven nemen, zou ik zeggen.”

De Russische prof.dr. Igor A. Kossyi, verbonden aan het General Physics Institute van de Russische Academie van Wetenschappen in Moskou, geen atmosfeeronderzoeker maar plasmafysicus, heeft reeds een voorstel voor veldproeven geschreven. Duursma gaf hem daarvoor 1.000 dollar uit zijn onkostenvergoeding van de Heinekenstichting, want Kossyi had al zes maanden geen salaris ontvangen. Kossyi wil krachtige microgolfgeneratoren inzetten die oorspronkelijk door defensie-onderzoekers zijn ontworpen om aanvallende Amerikaanse raketten te vernietigen. Maar er kunnen ook opstijgende cfk's in de atmosfeer mee worden afgebroken.

Duursma legde ook contact met de Amerikaanse plasmafysicus prof.dr. A. Wong, verbonden aan de University of California in Los Angeles. Wong zoekt subsidie om geladen waterdruppeltjes uit vliegtuigen te sproeien. De elektronen op de negatieve druppeltjes zijn in staat om cfk's af te breken. Dat heeft Wong in zijn laboratorium aangetoond. Het is zijn bedoeling om tijdens elk van de 50.000 dagelijks ter wereld uitgevoerde commerciële vluchten 1.000 liter water te laten verspreiden. Wong verwacht dat dan na drie tot vijf jaar het ozongat niet meer optreedt. Hij onderzoekt of de geladen waterdruppels kunnen worden vervangen door geladen zuurstofmoleculen. Dit zou een efficiëntere methode zijn die veel minder investeringen vereist. Heineken: “Dat gat moet dicht, en dat lukt alleen als er een heleboel mensen aan mee doen. Na de val van de Muur zou het een unieke vorm van Russisch-Amerikaanse samenwerking zijn.”

Als stimulator van de wetenschap noemt Heineken zichzelf graag 'Nobele Alfred'. Mogen de Russische en Amerikaanse onderzoekers dus nog fondsen van multimiljardair Heineken verwachten, na de vergoeding van Duursma's onkosten van 24.000 dollar? Kossyi denkt in de eerste fase 660.000 dollar nodig te hebben. Wong heeft voorlopig een bedrag van 500.000 dollar genoemd.

Heineken: “Sorry, ik ben een zaaier, geen maaier. Als je het serieus gaat doen heb je niks aan 25.000 of 100.000 dollar. Ik denk dan in mijn eenvoud dat Amerika en Rusland misschien eerder over dat soort bedragen beschikken dan ik. Zeshonderdduizend dollar, daar hoeft een staat toch niet lang over te praten. Het is toch in het belang van de mensheid. Ik vind dit veel interessanter dan dat ruimtestation.”