Een nieuwe Tal

Wie zijn dochter een grote tennisloopbaan toewenst, noemt haar Marina en wie hoopt dat zijn zoon een briljant schaker wordt, noemt hem Tal. Het schijnt te helpen. Vorige week werd de Amerikaan Tal Shaked in het Poolse plaatsje Zagan wereldkampioen van de schakers onder de twintig jaar. Of hij echt een tweede Tal zal worden, valt nog te bezien. Hij is negentien jaar. Al bijna bejaard volgens de tegenwoordige maatstaven.

Het klinkt een beetje onvriendelijk, maar van sommige jeugdspelers zou je bijna zeggen dat ze een grote toekomst achter zich hebben. Neem Sergej Movsesian, achttien jaar oud. Hij is een Armeniër die sinds een paar jaar in Tsjechië woont. Vorig jaar zou hij op de olympiade in Jerevan nog voor Armenië spelen, maar dat ging niet door. De Armeense schaakbestuurders verlangden dat hij een kwitantie zou tekenen voor een ontvangen onkostenvergoeding. Het bedrag dat daarop stond, was aanzienlijk hoger dan dat wat in werkelijkheid betaald zou worden. Movsesian weigerde en toen mocht hij niet meedoen.

Hij is grootmeester en heeft een rating van 2555. Lang niet slecht. Maar een half jaar geleden had hij nog 2630, waarmee hij de hoogst geplaatste jeugdspeler ter wereld was, hoger dan Peter Leko en Aleksandr Morozevitsj, schakers die onder de volwassenen al zoveel successen hebben behaald dat we ze nauwelijks meer als jeugdspelers beschouwen.

In een half jaar is Movsesian ongeveer honderd plaatsen op de wereldranglijst gedaald, ongewoon voor een jong talent. In de laatste ronde van het jeugdwereldkampioenschap stond hij een half punt achter op de leiders. Hij speelde tegen Shaked en bood na veertien zetten remise aan, waarmee hij dus zijn kansen om wereldkampioen te worden weggaf. Shaked moest er lang over nadenken. Hij stond goed. Met remise zou hij grootmeester worden, maar misschien geen wereldkampioen. Als jeugdwereldkampioen zou hij mee mogen doen met het FIDE-wereldkampioenschap voor de volwassenen dat in december in Groningen begint.

Shaked bestudeerde zijn eigen stelling en de stelling op het bord van zijn naaste concurrenten, Mirumian en Banikas. Banikas was door zijn puntenaantal de gevaarlijkste concurrent, maar Mirumian stond er goed voor. Als die zou winnen, zou hij gelijk met Shaked komen. Een ingewikkeld systeem van weerstandspunten zou dan de wereldkampioen aanwijzen. Shaked bestudeerde niet alleen de stellingen op de borden, maar hij rekende ook de weerstandspunten van Mirumian, Banikas en zichzelf uit. Na een half uur kwam hij tot een beslissing. Hij nam het remiseaanbod aan. Mirumian won later inderdaad en Shaked was wereldkampioen.

Het was een heel sterk toernooi. Sutovskij (de winnaar van vorig jaar), Leko en het Franse wonderkind Bacrot deden niet mee, maar er zijn nog meer wonderkinderen in de wereld. De Oekraïnier Ruslan Ponomariov is dertien jaar oud. Jonger dan Bacrot, en hij staat met 2555 punten iets hoger op de wereldranglijst. Hij werd 25ste in deze wedstrijd. Morozevitsj, de grote favoriet, werd twaalfde. Zo sterk is de jeugd, maar helaas niet in Nederland.

Shaked won zijn titel in feite in de voorlaatste ronde in een uitputtend gevecht dat ik in korte notatie geef, omdat de partij anders uit de omheiningen van deze rubriek zou breken.

Wit Shaked-zwart Morozevitsj

1. d4 d5 2. c4 c6 3. Pc3 e5 4. e3 e4 Met verwisselde kleuren de doorschuifvariant van het Frans. Je zou denken dat dit met een tempo minder heel gevaarlijk voor zwart zou zijn, maar het valt mee. 5. Db3 Pf6 6. Ld2 Le7 7. Ph3 b6 8. cxd5 cxd5 9. Pf4 Lb7 10. Lb5+ Kf8 11. Le2 g6 12. f3 Pc6 13. fxe4 Na5 14. Dd1 dxe4 15. 0-0 Kg7 16. Tc1 Tc8 17. Pb5 a6 18. Pa3 Txc1 19. Dxc1 b5 20. De1 Pc6 21. Ld1 Dd6 22. Lb3 Pb4 23. Pb1 Pbd5 24. Pc3 Pb6 25. a3 Tc8 26. De2 Pc4 27. Le1 Dd7 28. h3 Pe8 29. a4 Ped6 30. axb5 axb5 31. Pcd5 Bd8 32. g4 Kg8 33. Pc3 Lc6 34. Pa2 Pa5 35. Lc2 b4

Zwart heeft in de vorige fase doelbewuster gemanoeuvreerd dan wit en nu wint hij een kwaliteit, want 36. Dd1 Lb5 37. Tf2 b3 38. Lxb3 Pxb3 39. Dxb3 Lh4 zou wit niet helpen. Je zou hier niet denken dat zwart de partij nog gaat verliezen. 36. Pxb4 Lb5 37. Df2 Lxf1 38. Dxf1 Pac4 39. Pfd5 f5 40. gxf5 Dxf5 41. Dxf5 gxf5 42. Lc3 Lh4 43. La4 Kh8 44. Pc2 h6 45. Kf1 Tb8 46. b3 Pb6 47. Pxb6 Txb6 48. d5+ Kh7 49. Ld4 Tb7 50. Lc5 Lg3 51. Pd4 Tf7 52. Ke2 f4 53. exf4 Lxf4 54. b4 Lg3 55. Pe6 Tf5 56. Lc6 Wit is al weer aardig opgeknapt en nu maakt zwart een blunder. 56...Pc4 57. d6 Pxd6 58. Lxd6 Lxd6 59. Lxe4 Lxb4 60. Lxf5+ Kh8 61. Kf3 h5 62. Kg3 Le1+ 63. Kf4 h4

Nog kleine technische moeilijkheden. Wit moet pion h4 veroveren, maar mag zijn paard niet tegen de zwarte loper laten ruilen. 64. Kg5 Kg8 65. Kg6 Lf2 66. Le4 Le1 67. Lc6 Lf2 68. Le8 Le1 69. Lf7+ Kh8 70. Pd4 Lf2 71. Pf5 Le1 72. Lc4 Lf2 73. Kf7 Le1 74. Ld3 Lf2 75. Pe7 Lc5 76. Pg6+ Kh7 77. Pxh4+ Kh8 78. Kg6 Kg8 79. Pf5 Lf2 80. h4 Lxh4 81. Pxh4 Moeilijkheden opgelost. Moet dit elementaire eindspel van koning, loper en paard tegen koning in een wereldkampioenschap echt nog worden doorgespeeld? Misschien wel, als je bedenkt wat er kort geleden in het wereldkampioenschap voor landenteams gebeurde. Bij de vrouwen was in de belangrijke wedstrijd Engeland-Rusland in de partij Galliamova-Lalic dit eindspel op het bord gekomen. Lalic deed er maar liefst 48 zetten over om mat te geven. Drie zetten meer en het was reglementair remise geweest. Bovendien had Galliamova (de vroegere vrouw van Ivantsjoek) onderweg ook al remise kunnen claimen doordat Lalic in de zenuwen drie keer de zelfde stelling op het bord had gebracht.

Is het werkelijk zo moeilijk om met loper en paard mat te geven? Niet voor hen die het werk van de vermaarde Franse schrijver Raymond Roussel hebben bestudeerd. Hoewel de opmerking die ik eens op de literaire pagina's van deze krant zag, dat Roussel van grootmeestersterkte zou zijn geweest, door geen enkel geboekstaafd resultaat gesteund wordt, was hij zeker een schaakliefhebber. In 1932 publiceerde hij in het Franse tijdschrift L'Echiquier een nieuwe methode van mat zetten met loper en paard, die door de grote Tartakower 'didactisch zeer waardevol' werd genoemd. 81...Kf8 82. Kf6 Kg8 83. Pf3 Kf8 84. Pe5 Kg8 85. Pf7 Kf8 86. Lh7 Ke8 87. Pe5 Kd8 88. Ke6 Kc7 89. Pd7 Kc6 90. Ld3 Kc7 91. Le4 Kd8 92. Kd6 Ke8 93. Ld5 Kd8 94. Lf7 Kc8 95. Pc5 Morozevitsj geloofde nu kennelijk wel dat Shaked het kon en gaf de partij op.