'Burgers in uniform' vechten langs de Oder

In de Oderbruch wordt een Krieg gevoerd. De ruim 15.000 militairen voeren een onophoudelijke 'oorlog' tegen het water.

SEELOW, 2 AUG. Doodop waren de soldaten die nacht bij de dijk. Ze vochten, niet alleen tegen het water. Ook tegen de slaap. Samen zongen ze schlagers om wakker te blijven. Schenk mir diese eine Nacht, schalde het langs de dijken van de Oder. De rivier had clementie met ze en gaf de manschappen de nacht cadeau. En nog een nacht, en nog een nacht.

Tot nu toe is het de vele duizenden soldaten gelukt om de sterk verzwakte dijken langs de Oderbruch in het oosten van Duitsland overeind te houden. Hoewel een gevaarlijke scheur in de dijk bij Reitwein intussen gegroeid is tot anderhalve kilometer en de dijken bij Hohenwutzen steeds verder afkalven.

Elke nacht weer, deze hele week lang, leek het onmogelijke te lukken. “De Bundeswehr is op weg een wonder te volbrengen”, zei de Brandenburgse minister van Binnenlandse Zaken Alwin Ziel. Ze waren niet alleen moedig, de militairen hadden ook hun eigen leven op het spel gezet, meende de populaire minister van Milieu, Matthias Platzeck.

“Wat die bengels presteren! Dat doet niemand ze na”, zegt een inwoonster van Seelow, waar een deel van de soldaten in scholen is ondergebracht. Sommigen zijn bengels; een aantal jongens van 18 jaar, net vier weken bij de Bundeswehr in dienst, moest in het oosten maar “eens een handje helpen”. Dat hebben ze geweten.

Sinds het hoge water de bewoners langs de rivier twee weken geleden opschrikte, zijn de manschappen van de Bundeswehr al actief. De inzet begon met een paar honderd soldaten bij Ratzdorf. Maar elke dag was meer versterking nodig. Na het eerste bezoek van bondskanselier, braken de dijken door in Brieskow-Finkenheerd en liet Kohl extra troepen aanrukken, uit het hele land.

In de Oderbruch wordt een Krieg gevoerd. De ruim 15.000 militairen voeren een onophoudelijke 'oorlog' tegen het water. Ze werken dag en nacht om de dijken 'te verdedigen'. En een piloot stapte voldaan zijn helikopter uit; hij had op de dijken 'een bombardement' uitgevoerd met zandzakken.

Bij het 'verzorgingskamp' in Seelow ziet het groen en blauw. Het krioelt van de soldaten in groene plunje en technische helpers in blauw want het is etenstijd. Met een tinnen bordje en een mok schuiven ze in lange rijen langs de geïmproviseerde keuken.

Voor de poorten van het kamp houden drie 'bengels' in de avondzon de wacht. Nonchalant leunt er een met z'n stoel tegen het hek. Ze zijn net terug van de reparaties aan de dijken bij Reitwein. “Rampzalig”, verzucht soldaat Lungfiel. Ze hebben als paarden gewerkt, almaar zandzakken doorgeven, van zestien kilo per stuk. Vijfhonderd ton zand gaat er op een vrachtwagen. Kapot zijn ze.

De stemming onder de jongens is goed. Bang? Daar hebben ze niet eens tijd voor. Opgeven? Welnee, ze willen helpen. Bij een dijkdoorbraak spoelt de Oderbruch weg. Alles moet worden gedaan om dat te voorkomen. “We hebben alleen geen schone kleren”, klaagt de soldaat op de stoel. Al de hele week niet.

De bewoners van Seelow gooien ze soms sigaretten en chocolade toe. Ze vinden het goed dat het leger ze helpt. Een ander kijkt schamper. “Nu weten ze ons te vinden, maar als we straks zijn vertrokken, vergeten ze ons zo”, zegt soldaat Klos. De Bundeswehr hoeft maar iets verkeerd te doen of het leger krijgt weer een golf kritiek over zich heen. Klos herinnert fijntjes aan het recente voorbeeld van een omstreden videofilm van gesimuleerde executies, die tijdens legeroefeningen voor Bosnië was gemaakt.

Het beladen Duitse verleden heeft ertoe geleid dat de militairen van de Bundeswehr net een tikkeltje anders worden opgeleid, dan hun collega's in Nederland of Frankrijk. Zij zijn geen soldaat, maar hechten aan de benaming 'burgers in uniform'. Een soldaat heeft dezelfde rechten en plichten als elke burger. Een uniform is geen alibi om er maar op los te schieten. Ze hebben zelfs de plicht een bevel te weigeren, als dat ongerechtvaardigd is. Elke ontsporing wordt meteen afgestraft.

Van overmatig machtsvertoon is langs de Oder weinig te merken. De recruten doen het zware werk. Generaals laten zich nauwelijks zien. Enkele dagen geleden werd in Seelow een generaal binnengevlogen, die even kwam inspecteren en weer vertrok. De soldaten hoorden dat een luitenant-kolonel bij de reddingswerken aan de dijk in Hohenwutzen respect had afgedwongen omdat hij “in T-shirt in de rij stond om zandzakken door te geven”. Saamhorigheid, ook in het leger.

Aan het begin van de week probeerden de militairen het wegzakken van de dijken vooral met zandzakken te dichten. Zeker zes miljoen zandzakken zijn gebruikt ter versteviging van de zwakste punten bij Hohenwutzen en Reitwein.

Maar de dijken zijn inmiddels zo doorwaterd - en “bibberend als een pudding” - dat nu bij Hohenwutzen ook marineduikers zijn ingezet. Zij moeten met folie aan de waterkant proberen, de dijk tegen de enorme druk van het water te beschermen. De duikers dalen zo'n drie meter in de vuile rivier af om het folie onder water met zandzakken vast te zetten.

Breekt de dijk, dan zal volgens het ministerie van Milieu een vloedgolf van ruim acht meter door de Oderbruch stromen. Binnen twee tot vier dagen staat dan een gebied van 600 tot 700 hectare onder water. Onder hoge druk wordt gewerkt aan de evacuetie van de 20.000 inwoners.

“De dijk zal tot de laatste seconde worden verdedigd”, zei minister Ziel van Binnenlandse Zaken. “Maar we moeten op het ergste zijn voorbereid.” Zo hebben militairen afgelopen dagen een eerste verdedigingslinie aangebracht, door de landinwaarts gelegen 'slaapdijk' bij Hohenwutzen te verstevigen. Dit moet voorkomen dat bij een doorbraak het water de hele Oderbruch instroomt. De slaapdijk, die langs de oude loop van de Oder loopt, is ongeveer 250 jaar oud en nog door koning Frederik de Grote aangelegd die hierbij hulp van de Hollanders inriep.

Omdat de situatie gisteravond bij Reitwein eveneens nog steeds als “bijzonder bedreigend” werd omschreven - het water staat nog 1,50 meter te hoog - wordt ook hier een tweede verdedigingslinie in het achterland gebouwd.

De soldaten bij het verzorgingskamp werken nog één dag mee. Dan worden ze afgelost en gaan ze terug naar hun kazerne vlakbij Potsdam. “Als het erom gaat spannen, komen we zo terug”, zegt soldaat Klos. “We slapen pas rustig, als deze ramp voorbij is.”