Trillende vliegtuigen

Michael Crichton: Airframe. Vertaling Marjolein van Velzen. Luitingh Sijthoff, 333 blz. ƒ 34,90

Het negende boek van Michael Crichton, auteur van Jurassic Park en Disclosure, gaat over vliegtuigongelukken. Airframe is voer voor lijders aan vliegangst. Versleten onderdelen, namaak-onderdelen, metaalmoeheid, verkeerde manoeuvres van de piloot, ontwerpfouten: het is ontstellend wat er allemaal kan misgaan met een vliegtuig. Na het lezen van Airframe lijkt het een wonder dat vliegtuigen niet massaal ter aarde storten. Het boek beschrijft de week na het ongeluk van een Norton-22, een groot passagiersvliegtuig van Amerikaanse makelij. Plotselinge duikvluchten, waarbij het toestel tweeduizend meter hoogte verliest, doen het toestel 'stampen'. Vier doden, 56 gewonden, en een totale ravage zijn het gevolg.

Crichtons hoofdpersoon is schade-expert Casey Singleton, veel hersens en weinig beauty, die voor de vliegtuigfabriek zo snel mogelijk de oorzaak van het ongeluk moet zien te achterhalen. Want de Norton-22, een nieuw type jumbo, is nog niet officieel door de keuring heen. Mocht blijken dat het ongeluk te wijten is aan een ontwerpfout, dan zou de fabriek in grote problemen raken. De goedkeuring zou uitblijven, de grote Chinese order voor de Norton-22, noodzakelijk voor het voortbestaan van de noodlijdende fabriek, zou worden afgeblazen. Voldoende tijdsdruk om te zorgen voor spanning, maar door een overvloed aan technische details komt de vaart er maar moeilijk in. Daarvoor leest Airframe teveel als het rapport van een vliegtuigtechneut.

Sinds zijn debuut The Andromeda Strain (1972) staat Crichton bekend om zijn inventiviteit en perfecte gevoel voor actuele onderwerpen als moorddadige virussen en ongewenste intimiteiten (Disclosure, 1994). Ook Airframe is wat het onderwerp betreft een schot in de roos. De overlevingsstrijd van de vliegtuigindustrie sluit naadloos aan bij het nieuws daarover in de kranten.

Halverwege het verhaal krijgen de media lucht van de zaak. Voor Crichton aanleiding tot het schetsen van de wereld van het harde nieuws, zoals dat in Amerika wordt gemaakt bij commerciële televisiestations, en dat hier wordt verpersoonlijkt door Jennifer Malone. Deze verslaggeefster is het archetype van de nietsontziende nieuwshaai, dom zoals in de regels van een Elvis Costello-song: 'She said that she was working for the ABC-news/it was as much of the alphabet as she knew how to use.' Helaas weten we allemaal al hoe verdorven de Amerikaanse media kunnen zijn. Wel leuk en spannend is de beschrijving van de tactiek waarmee Casey Singleton de media tegemoet treedt. Als ze wordt geïnterviewd voor televisie weet ze, sluw als een politicus, haar eigen kijk op de zaak erdoor te drukken, en dankzij haar inspanningen trekt de Norton-fabriek uiteindelijk aan het langste eind. Maar Crichton heeft zich weinig moeite getroost om zijn research aan te kleden met goed uitgewerkte personages. Bovendien komen de beslissende wendingen in het verhaal allemaal net iets te toevallig op het goede moment. Daarmee is Airframe een matig geslaagde thriller.