Presentatie

Er bestaan nuttige handleidingen over de inhoud van een speech maar er is niet veel over de presentatie daarvan. Met de ervaring, als minister, van zo'n vierhonderd speeches achter de rug lijkt de tijd gekomen om daarover iets op schrift te stellen. Overigens is het mij in die periode opgevallen dat Nederland bijna geen speechschrijvers kent.

Ambtenaren schrijven gedegen verhalen maar die kan je niet zo maar aan een publiek voorschotelen. Vandaar dat ik enige jaren gedoemd was per zondagmiddag zo'n twee tot drie verhalen te maken totdat er eindelijk een voortreffelijke speechschrijfster verscheen die dat werk ook nog leuk vond.

Maar het gaat over de presentatie. Jaren lang hebben we geleefd met de voordracht van eerder geschreven verhalen totdat ik in de Ver.Staten ineens met slides werd geconfronteerd. Twee keer was dat aardig maar toen is die methode mij grondig gaan tegenstaan. Men zet je in het halfduister en gaat dan een toelichting geven op zinnetjes die op een doek worden geprojecteerd. Het donker maakt je slaperig en veel Amerikanen leggen daar nog een schepje bovenop door in staccato van climax naar climax te springen.

Daarmee doe ik een hele bevolking onrecht aan want de beste presentators komen uit Amerika. Ik heb eens een performance gezien van een vrouwelijke Amerikaanse minister van Energie. Zij durfde het aan om in een volle zaal van ministers haar tekst met een paar grafieken op slides te verduidelijken.

Dat is 'not done'. Ministers worden toegesproken en wensen geen plaatjes te zien. Maar zij deed het toch en met een elegance die alle bewondering afdwong. Haar hele figuur, armen, handen en zelfs haar pink werden in een bevallige stand geplaatst die de kracht van de getoonde grafieken ondersteunde. Zij moet daar lang op hebben gestudeerd. Desondanks duurde het betoog niet langer dan tien minuten.

In ons land moet je roeien met de riemen die er toevallig zijn. Meestal is er een bouwvallig kathedertje, al dan niet voorzien van een schaars brandend lampje, terwijl de geluidsinstallatie het in de helft van de gevallen niet goed doet.

Ik durf dit te stellen omdat ik ook enkele plaatsen kan aanwijzen waar het wel in orde is, met name bij de ingenieurs, bijvoorbeeld de TU in Delft en het Evoluon van Philips. Ik geef toe dat dit allemaal wat passé is want de nieuwe technieken hebben de spreker voor moeilijker problemen gesteld.

Tegenwoordig word je met verblindende flitslampen beschenen opdat men je hoofd ook op een doek kan projecteren. Hoe mensen onder die omstandigheden nog wel eens een tekst durven voor te lezen is mij een raadsel. Ik kan hoogstens met enige steekwoorden in koeienletters terecht.

Het beroemde spreekgestoelte dwingt je bovendien in een onnatuurlijke stijve positie en dat leidt tot starre verhalen. Graag wil ik wat heen en weer lopen wat je bij college geven kunt doen. Ik had dan ook alle bewondering voor Elco Brinkman toen hij, overigens lang niet als eerste, de shuffle presenteerde met het aan de revers geknoopte luidsprekertje. Ofschoon we het domineesland allang voorbij zijn nam men hem zelfs dat kwalijk.

Ondernemingen doen er van alles aan om hun verhalen interessant te maken ofschoon dat erg moeilijk is. Er is een tijd geweest dat men veel geld stak in bedrijfsfilms, toen kwamen er de voorgekookte presentaties met een projector en nu hebben we powerpoint voor de computer en cd-roms. Het blijft allemaal te star en stijf, vooral ook omdat de computer nog niet overweg kan met de vele bytes verslindende filmbeelden.

Maar er is vooruitgang ofschoon het mij tegenviel dat ik uitgerekend in Silicon Valley nauwelijks de kans kreeg om wat tekst te combineren met een kort tv-filmpje van onze Elfstedentocht. Het leek mij zo aardig om te laten zien dat wij Nederlanders misschien soms 'nuts' zijn maar wel 'guts' hebben.

Waar leidt deze beschouwing toe? Dat een speech maken maar het halve werk is en dat de omgeving en het materiaal er doorgaans alles aan zullen doen om je op achterstand te zetten. Desondands zijn er nog vaak mooie betogen te beluisteren maar dat ligt dan aan de vele talenten van een goede spreker. Ik heb de bevallige Amerikaanse minister al als voorbeeld opgevoerd.

Maar ik heb er nog een van een minder elegant persoon en wel de Duitse minister-president Kohl. Met een dik pak papier in de hand hield hij een begeesterd verhaal over Europa. Daarbij deed hij het onmogelijke. Af en toe graaide hij iets van het eind van de tekst en begon dan een stuk voor te lezen en dan vlak daarna pakte hij weer een paar velletjes van het begin. Het werd een rotsvast betoog zoals alleen een begenadigd spreker kan houden.

Wij gewone stervelingen zullen moeten wachten op de integratie van de PC en de TV. Dan kan je thuis rustig de zaak aan elkaar plakken en kun je in de zaal op de eerste rij gaan zien (en horen) wat je ervan hebt gebakken.