Mandela wil vrijlating rebel Oost-Timor

De Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela heeft in een brief aan zijn Indonesische ambtgenoot Soeharto de vrijlating bepleit van de Oost-Timorese rebellenleider 'Xanana' Gusmão. Jakarta zegt van niets te weten.

JOHANNESBURG/JAKARTA, 1 AUG. Tussen Pretoria en Jakarta is een welles-nietesspel begonnen rond een brief van Mandela. Joel Netshitenzhe, de woordvoerder van de Zuid-Afrikaanse president, bevestigde vandaag desgevraagd dat de “persoonlijke brief” van Mandela enkele dagen geleden is verstuurd en “nu in Jakarta moet zijn aangekomen”. Moerdiono, de kabinetschef van de Indonesische president, zei gistermiddag in Jakarta dat Soeharto hem gevraagd had of er een brief van Mandela was binnengekomen. “Wat ik op dit moment kan zeggen, is dat de president die brief niet heeft ontvangen”, aldus Moerdiono.

Mandela had twee weken geleden tijdens een driedaags bezoek aan Jakarta op eigen verzoek een onderhoud met de legendarische 'Xanana', die een straf van twintig jaar uitzit in de Cipinang-gevangenis in Jakarta-Oost wegens “samenzwering tegen de Indonesische regering”. Woensdag bracht Mandela de kwestie Oost-Timor opnieuw ter sprake tijdens een ontmoeting met de Portugese president Jorge Sampaio in Pretoria.

“De situatie in Oost-Timor kan niet worden genormaliseerd, tenzij alle politieke leiders, onder wie 'Xanana' Gusmão, vrij zijn. Ik heb Gusmão's vrijlating bepleit in een brief aan president Soeharto”, aldus Mandela na het gesprek met Sampaio. Hij voegde eraan toe: “Ik was diep onder de indruk van Gusmão's uitzonderlijke kwaliteiten en zijn principiële stellingname.”

De Indonesische minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas, toont zich verrast. “Voor zover ik weet”, zei hij gisteren, “is een dergelijke brief niet binnengekomen.” Alatas verklaarde verder dat Mandela ook tijdens zijn recente staatsbezoek aan Indonesië nooit een verzoek om vrijlating van Gusmão heeft gedaan. Tegenover The Indonesian Times zei Alatas dat het denkbeeld om Gusmão vrij te laten “een oud liedje” is. “Maar we moeten bestuderen in welke context Mandela zijn standpunt heeft kenbaar gemaakt, of het te maken heeft met de hele oplossing (van de kwestie Oost-Timor), of dat hij slechts een persoonlijke mening heeft geventileerd.” Alatas vindt het “in orde” als Mandela er een eigen mening op na houdt, maar, zei hij, “de uiteindelijke oplossing ligt bij het driepartijenoverleg”. Dat overleg tussen Portugal, Indonesië en de Verenigde Naties gaat volgende week een nieuwe ronde in.

Mandela zei gisteren dat hij pogingen in het werk stelt om alle Oost-Timorese leiders te ontmoeten. Vorige week ontving hij José Ramos Horta, een Oost-Timorese verzetsleider in ballingschap, in Zuid-Afrika, terwijl bisschop Carlos Ximenes Belo, die in de Oost-Timorese hoofdstad Dili verblijft, een staande uitnodiging heeft om naar Pretoria te komen. Ramos Horta en bisschop Belo ontvingen eind vorig jaar gezamenlijk de Nobelprijs voor de Vrede als beloning voor hun streven naar een vreedzame oplossing voor het conflict in Oost-Timor. Deze voormalige Portugese kolonie werd in 1975 door Indonesië bezet en een jaar later ingelijfd.

Mandela zei woensdag dat de Indonesische regering met de leiders van het Oost-Timorese verzet om de tafel moet gaan zitten om te zoeken naar een politieke oplossing. De Zuid-Afrikaanse bemoeienis komt in de ogen van Mandela simpelweg neer op het uitvoeren van de resoluties van de Verenigde Naties, die de annexatie van Oost-Timor door Indonesië hebben veroordeeld. “Zuid-Afrika wil een vitale rol spelen in het bevorderen van de vredesinitiatieven van de VN.”

De coördinerende minister voor Politiek en Veiligheid van Indonesië, Soesilo Soedirman, zei gisteren: “We moeten voorzichtig zijn met ons antwoord, want we willen de goede betrekkingen tussen Soeharto en Mandela niet schaden.”