Links stadsbestuur poetst culturele schatten in Italiaanse hoofdstad op; Forum Romanum verlicht als in sprookje

De Ponte Sisto is na een lange restauratie heropend, het beeld van Marcus Aurelius keerde als kopie terug op zijn sokkel en het Colosseum staat in de steigers. Er gebeurt elke week wel wat op cultureel gebied in Rome, want het linkse stadsbestuur hecht veel waarde aan cultuur.

ROME, 1 AUG. Als het begint te duisteren, om negen uur, floept de eerste lamp aan. Groen licht kruipt omhoog langs de drie korintische zuilen die nog over zijn van de tempel van Castor en Pollux. Terwijl dit licht langzaam van kleur verandert en hel wit wordt, gaan ook elders op het Forum Romanum de schijnwerpers aan. Witte lampen voor het marmer van de tempel van Vesta, gelig licht voor de bakstenen in de kolossale basiliek van Maxentius.

Eeuwenlang waren deze antieke monumenten 's nachts in duisternis gehuld, tot verdriet van toeristen, tot genoegen van vandalen. Sinds een paar weken is het Forum Romanum ook 's nachts verlicht. “We vonden dat dit erfgoed niet alleen in het daglicht zijn schoonheid zou moeten laten zien, maar ook 's nachts, in een ander licht, sprookjesachtiger”, zegt wethouder van cultuur Gianni Borgna. “Dat is een manier om ze beter uit te laten komen en beter te beschermen.”

De nachtelijke verlichting illustreert het belang dat het linkse gemeentebestuur hecht aan cultuur, in de brede zin van het woord. Herwaardering van de ontelbare kunstschatten in Rome en stimulering van een reeks culturele manifestaties staat bovenaan het prioriteitenlijstje van het stadsbestuur.

“De afgelopen tien jaar hebben we erg omstreden bestuurders gehad en van het voorgaande gemeentebestuur zijn zelfs een paar mensen gearresteerd”, vertelt Borgna in zijn kantoor in het oude ghetto waar hij sinds begin 1994 zetelt. “Vooral de cultuur werd erg verwaarloosd. We proberen de stad weer op gang te krijgen en leggen daarbij veel nadruk op cultuur. Op die manier krijgt Rome een nieuw perspectief.”

Bijna iedere week gebeurt er wel iets nieuws. De oude Ponte Sisto over de Tiber is afgelopen weekeinde heropend na een restauratie die jaren heeft geduurd. Het bronzen ruiterstandbeeld van keizer Marcus Aurelius, een symbool van Rome, is als kopie teruggekeerd op de sokkel op het Capitool, die zestien jaar leeg is gebleven. Het Colosseum staat in de stijgers. De Spaanse trappen zijn gerestaureerd en daar wordt nu streng gecontroleerd op vandalisme. Er liggen plannen voor een groots Auditorium, ontworpen door Renzo Piano. De via Appia met zijn graftombes en aquaducten wordt 's zondags afgesloten voor verkeer en verandert in een wandel- en fietsparadijs. Oude plannen om een aantal archeologische gebieden met elkaar te verbinden en er grote parken van te maken, worden weer uit de la gehaald. Veel musea hebben hun openingstijden verruimd en hun presentatie verbeterd. Overal in de stad wordt gewerkt en gepoetst aan monumenten. Daarbij komt de bruisende Estate romana, de Romeinse zomer, een hele reeks culturele manifestaties tot diep in de warme zomernachten.

In zekere zin sluit dit naadloos aan bij de geschiedenis van Italiaans links. Mede doordat directe regeringsmacht decennia lang buiten bereik was, heeft cultuur altijd een centrale plaats ingenomen. Maar nu links in grote steden als Rome, Napels, Catania, Palermo en Venetië aan de macht is gekomen, is het ook een bewust gekozen politiek instrument.

“Het cultuurbeleid is een van de belangrijkste motoren voor de politiek”, zegt Borgna. “Dat is een manier om nieuw leven te blazen in een stad als gemeenschap. Je ziet dat ook in Napels, in veel steden in Toscane en Umbrië. Het is als het ei van Columbus en eigenlijk heel simpel: als je een stad wilt vernieuwen, moet je beginnen bij het grote culturele erfgoed. Dat is de basis van de identiteit.”

Borgna wijst op de manifestaties in de buitenwijken van Rome. Vroeger was alles geconcenteerd in het centrum. “De buitenwijken waren slaapwijken, er gebeurde nooit wat. Nu is de culturele activiteit in deze randwijken bijzonder levendig. Hierdoor verandert de relatie tussen burger en bestuurder en groeit het vertrouwen.” Het cultuurbeleid is niet alleen een betrekkelijk eenvoudig middel om de burger een proeve van goed bestuur te geven, minder gecompliceerd bijvoorbeeld dan het oplossing van het verkeersvraagstuk, het is ook betrekkelijk goedkoop. “Mijn begroting verschilt nauwelijks van die van mijn voorgangers”, vertelt Borgna. “Het grote verschil is dat wij het geld beter uitgeven.”

Bovendien verdienen sommige uitgaven zichzelf meer dan terug. De meeste musea en het Forum zijn langer open, waardoor de personeelskosten stijgen. Maar zij trekken nu ook meer bezoekers. Borgna vertelt dat bijvoorbeeld het Palazzo delle Esposioni aan de via Nazionale, waar veel tijdelijke tentoonstellingen te zien zijn, zijn bezoekersaantal meer dan heeft verdubbeld, naar ongeveer 300.000 per jaar. Bovendien biedt cultuur werk. “We hebben berekend dat de culturele initiatieven die de gemeente organiseert of steunt, over een jaar genomen werk bieden aan twintigduizend mensen, vooral jongeren”, vertelt Borgna.

De waardering voor deze culturele initiatieven is bijzonder groot. Als burgemeester Francesco Rutelli dit najaar wordt herkozen in Rome, zal dat vooral zijn wegens de culturele renaissance waarmee hij de hoofdstad nieuw leven heeft ingeblazen. De Italiaanse en buitenlandse toeristen die 's avonds onder beleidiging van een gids over het Forum Romanum lopen, zijn ook vol lof. “Het forum is net een sprookje. Ik ben al vaker in Rome geweest, maar had het nog nooit zo gezien”, zegt een buitenlandse toerist. Het forum is op donderdag, vrijdag en zaterdag tot half twaalf open. De mensen stromen toe. “Ik ben erg tevreden, want je ziet de monumenten nu in een heel ander licht, waardoor je allemaal nieuwe dingen ontdekt”, zegt een Italiaanse vrouw. “Ook als je alleen maar langs het forum loopt, is het prachtig. En eerlijk gezegd is het met deze broeierige hitte ook bijzonder prettig dat je het forum 's avonds kan bezoeken.”