Beurshausse: elke minuut telt

De aandelenkoersen stijgen, stijgen, stijgen. Op de optiebeurs in Amsterdam, waar in opties op aandelen wordt gehandeld, was het vandaag een top-dag. “Wolven zijn het”, zegt een beursmedewerker.

AMSTERDAM, 18 JULI. Bij de receptie van de optiebeurs kijken de bezoekers elkaar fronsend aan. Geluiden als van een fikse ruzie op de tweede etage bereiken de begane grond. De een schreeuwt nog harder dan de ander.

Aangekomen op het balkon van de beursvloer blijkt dit de luidruchtige handel in aandelenopties. De financiële contracten worden aangeprijst en klanten schreeuwen om er een paar te mogen kopen. Zoals de Albert Cuyp-markt, maar hier gaat het om veel geld. “Gisteren lag ik om tien uur in m'n bed. En ook vandaag is het weer belachelijk druk”, zegt P.P. Meijer van het optiebedrijf AOT. “Ik heb niet eens tijd om te lunchen of even naar het toilet te gaan. Als je vijf minuten handel mist, loop je de kans veel geld te verliezen.”

Tijd voor een sigaret is er wel. Op de gang nasst de beursvloer staat een groepje handelaren af te koelen - een jonge beursmedewerker in een fel gekleurd jasje van effectenbank Labouchere zuigt aan zijn peuk.

Het tafereel op de beursvloer is bekend van televisiebeelden van beurshandelaren uit Tokio, New York, Londen en Amsterdam. Volledig overspannen ogen ze, met aan ieder oor een telefoonhoorn. Buy en sell schreeuwend en vaak ook buiten de telefoonverbinding om driftig signalen voor koop- of verkoop doorgevend aan collega's op de beursvloer. Het cliché, zoals ook in Amerikaanse speelfilms zoals Wall Street, waarin de beurshandelaar wordt geportretteerd als een op geld, succes en macht beluste twintiger zonder maatschappelijk normbesef. Ook de affaire met de jonge handelaar Nick Leeson die in 1995 de gerennomeerde Britse Baringsbank ten onder bracht, bevestigde dat beeld.

Hoewel het imago van de gestresste beurshandelaar in de meeste gevallen overtrokken is, verried de sfeer op de optiebeursvloer vanochtend dat in de vooroordelen toch een kern van waarheid zit. Omdat voor vandaag een kwart miljoen optiecontracten openstaan, verwacht het beursbedrijf Amsterdam Exchanges (AEX) grote hectiek op de vloer.

De beurswereld, doorspekt met Engelstalig jargon, is voor buitenstaanders veelal ingewikkeld. De details over de handel, zoals de verschillende beleggingsstrategievarianten, zijn voor een leek moeilijk te doorgronden. Maar het principe van de optiehandel is minder complex. Die mag niet worden verward met de effectenbeurs, waar aandelen van bedrijven of obligaties (schuldbrieven) worden verhandeld. Op de optiebeurs worden de opties op deze waardepapieren verhandeld.

Wie geïnteresseerd is in een huis dat te koop staat, kan daarop een optie nemen. Dat betekent slechts dat die persoon binnen een vastgestelde termijn het eerste recht heeft om dat huis te kopen. Een optie op bijvoorbeeld aandelen, obligaties, valuta's, is niet veel anders - het geeft de koper het recht om binnen een vooraf vastgestelde prijs deze waardepapieren te kopen of verkopen. Dat levert geld op wanneer een belegger heeft laten vastleggen een aandeel voor 100 gulden te kopen terwijl vervolgens de aandelenkoers stijgt naar 150 gulden. Wie een contract voor tienduizenden van dergelijke opties afsluit, kan dus in korte tijd miljoenen gulden rijker worden. Als de koers daalt naar 50 gulden terwijl de belegger zich heeft verplicht om 100 gulden te betalen, betekent dit verlies. Opties kunnen ook veel geld waard zijn.

Tot voor kort waren het vooral banken en instituten zoals pensioenfondsen die optiecontracten aangingen. Nu de aandelenkoersen in de Nederlandse economie steeds verder stijgen, willen ook kleine particuliere beleggers een graantje meepikken van de koerswinsten. Een belegging levert nu meer rendement op dan een spaarrekening. Maar juist deze relatief kleine speculanten hebben de optiehandel in problemen gebracht, door in groten getale relatief kleine optiecontracten af te sluiten.

Vandaag is het de derde vrijdag van de maand, de dag waarop optiecontracten aflopen ('experireren'). De belegger die niet verplicht wil worden om de aandelen - waarop hij opties heeft - te moeten kopen, moet z'n opties vandaag voor vier uur van de hand te doen.

Om de grote stroom optieorders aan te kunnen, heeft de beursdirectie gisteren in met spoed maatregelen aangekondigd. Zo zou de handel vroegtijdig worden stopgezet als de beurs de verwerking van de transacties niet meer aan zou kunnen. Ook zou de beurs kunnen besluiten om zaterdag en zondag over te werken. Directeur drs. P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters, VEB reageert kritisch op deze maatregelen. “Ik las dat een woordvoerder van de beurs een vergelijking trok met een file van 25 kilometer, waar de politie toch ook iets aan moet doen. Het verschil is dat het systeem op de optiebeurs geen snelweg is, maar een landweg die allang geasfalteerd en verbreed had moeten zijn.” De Vries doelt daarmee op de trage manier waarop de aan- of verkoop van opties wordt geregeld. Het beursbedrijf verwacht dat capaciteitsproblemen in het najaar van 1998 uit de wereld zijn. Dan wordt de laatste fase van een automatiseringproject ingevoerd waarmee de afhandeling van koop- of verkoopopdrachten grotendeels via computerverbindingen loopt.

In de loop van de ochtend zag het er echter naar uit dat de beurs de aangekondigde noodmaatregelen niet hoeft te nemen. Volgens adjunct-directeur A. van Griethuysen hoeft de beurs maar de helft van de 740.000 openstaande opties vandaag te verhandelen. Beleggers laten de andere helft aflopen, waardoor ze dus aandelen kopen, of verlengen hun optie met een maand. In het eerste half uur van de handel gingen ruim 20.000 opties van de hand. Zou dat de rest van de dag zo blijven, dan kunnen de optiehandelaren in het weekeinde toch gewoon thuisblijven.