'Dijken kunnen wij ons niet permitteren'

De Tsjechische Republiek is samen met Polen deze week getroffen door de grootste watersnoodramp in zeker honderd jaar. Vijfenvijftig mensen kwamen om, de schade is nog nauwelijks te becijferen. Als land in opbouw kan Tsjechië de rekening niet betalen.

UHERSKE HRADISTE, 12 JULI. Alleen de hoog op hun wielen staande voertuigen van het leger kunnen zich een weg banen door de verlaten straten van Uherske Hradiste. Vier jonge militairen in lieslaarzen rijden met kratten croissants en pakken melk de huizen langs. “Sommigen willen hun huizen niet uit”, zegt een van hen. “We zullen ze niet dwingen.”

Vanuit de hoge truck is goed te zien wat een ravage de vloed heeft aangericht. Nog nooit hebben zoveel Skoda's tegelijkertijd tot aan hun versnellingspook blank gestaan. De eigenaar van een drogisterij maant de militairen rustiger te rijden. Hun voertuig maakt zoveel golven dat zijn dam van zandzakken dreigt te bezwijken. Stapvoets rijden de soldaten door tot een droog eilandje aan de iets verhoogde voet van de brug over de rivier de Morava. De belangrijke, normaal gesproken rustige waterader trekt nu verwoestend door het dorp heen. Tussen de brug en het wateroppervlak is nog hooguit tien centimeter ruimte.

Net over de brug waakt Pavel Nozica samen met zijn zoon Machynka voor zijn sportwinkel. Alles is gelukkig nog droog maar ze vertrouwen de rivier niet. Pavel is boos en gefrustreerd. “Je kunt zeggen dat niemand dit kan voorkomen. Dit is de natuur. Dijken aanleggen? De rivier is honderdzeventig kilometer lang. Dat zou miljarden kronen kosten. Tel dat eens op bij de miljarden schade die we nu hebben. Politici zullen dat nooit doen. Want wie zegt dat het niet weer honderd jaar duurt voordat we overstromingen krijgen. Dit land is in opbouw. Grote investeringen als de aanleg van dijken kunnen we ons niet permitteren.”

In Tsjechië zijn vooral de dorpjes en steden aan de Morava getroffen. Die rivier voert het water af dat dagenlang over het Jesenik-gebergte op de grens van Polen en Tsjechië is uitgestort. Al vrij snel stonden de stadscentra van Olomouc en Otrokovic blank. En hoewel in Uherske Hradiste na zes dagen en nachten regen de zon weer volop schijnt, daalt het waterpeil hier maar langzaam.

De helft van de dertigduizend inwoners van Uherske Hradiste is inmiddels geëvacueerd. Doden of gewonden zijn hier niet gevallen. Alleen de buitenwijken beschikken nog over gas en licht. Kraanwater is er niet en waar het nog wel uit de kraan komt is het ondrinkbaar omdat het verontreinigd is met rivierwater. De vrouwen uit de dorpjes in de omgeving slepen met plastic flessen bronwater. De mannen kijken vooral toe hoe brandweerlui en militairen de nog niet ondergelopen huizen proberen te redden.

Pagina 5: 'Als het slecht blijft kunnen we nog even zwemmen'

“Ik heb al twee nachten niet geslapen”, zegt een zichtbaar vermoeide brandweerman. “Dit dorp kende ik niet eens. Ik woon namelijk zo'n vijfhonderd kilometer hier vandaan. Ik ben rivieropwaarts begonnen en ben met de vloed naar beneden toe afgezakt om hulp te verlenen.” Hoewel het water lijkt te zakken is de brandweerman er nog niet zeker van dat hij snel zijn bed kan opzoeken. “Dat de zon hier schijnt, is verraderlijk. We zijn afhankelijk van het weer boven Polen en Noord-Tsjechië. Als dat slecht blijft, kunnen we hier nog wel even zwemmen”.

De Tsjechische regering verwacht dat de waterschade de tien miljard kronen (circa 60 miljoen gulden) zal overschrijden. Ze gaf deze week eentiende van dat bedrag vrij voor reddingsoperaties. Tweehonderd miljoen kronen is beschikbaar gesteld door de afbetaling van gemeenteschulden aan de staat uit te stellen. Nog eens vijfhonderd miljoen kronen komen uit een fonds waarin geld van geprivatiseerde landgoederen is gestort. Het ministerie van Financiën betaalt honderdzeventig miljoen en uit het milieufonds van de staat komt honderdvijftig miljoen kronen.

Sportzaakeigenaar Pavel Nozica denkt dat de schade pas over een paar maanden echt duidelijk wordt. “Mijn winkel is dicht op een moment dat ik een topomzet moet draaien. Toeristen blijven weg, ook dat kost geld. En wat te denken van het stadscentrum. Onze kerk is vorig jaar nog voor veel geld gerenoveerd, evenals enkele andere historische panden. Vijfentwintig jaar lang was er weinig onderhoud aan deze monumenten gepleegd. Net nu ze er weer mooi bij staan, krijgen we dit.”

Zoon Machynka hoopt dat bij de volgende overstromingen de hulp sneller op gang komt. “Het positieve van dit alles is dat we weer een les hebben geleerd. Het lijkt zo vanzelfsprekend dat de Morava rustig is. Maar dat is het niet.” Volgens Pavel moeten vooral politici hier lering uit trekken. “Ze praten maar over geld en de economie, terwijl het milieu achteruit gaat. Misschien dat ze wakker worden, nu het milieu een greep uit de staatskas doet.”