Nieuw EU-verdrag oogst lof

Nu het Verdrag van Amsterdam er is moeten de onderhandelingen over EU-lidmaatschap begin volgend jaar met alle kandidaat-leden beginnen. Dat is de consensus onder de kandidaat-toetreders, zo bleek gisteren in Amsterdam.

AMSTERDAM, 28 JUNI. Enige beleefde kritiek, maar vooral veel lof gaven de kandidaten voor lidmaatschap van de Europese Unie gisteren op het Verdrag van Amsterdam. De staatshoofden en regeringsleiders van tien kandidaatlanden uit Midden- en Oost-Europa, Cyprus en Turkije werden gisteren door premier Kok ingelicht over het vorige week overeengekomen verdrag. Ze kregen van Kok en voorzitter Santer van de Europese Commissie de geruststelling dat de EU zich houdt aan het voorgenomen schema voor uitbreiding.

Waren er vorige week nog kritische geluiden te horen in de kandidaatlanden omdat de institutionele hervormingen die in Amsterdam zijn overeengekomen de EU onvoldoende op de uitbreiding voorbereiden, gisteren werd vooral onderstreept dát er een verdrag is zodat de Unie zoals afgesproken begin volgend jaar de eerste kandidaten voor toetreding kan uitnodigen. De Letse premier, Skele, ging nog het verst in zijn kritiek met de opmerking dat het verdrag “niet het ideale raamwerk” voor de uitbreiding heeft gecreëerd. De Sloveense premier, Drnovsek, vroeg zich af of de uitkomst van 'Amsterdam' betekent dat er na een eerste uitbreiding met vijf landen een pauze wordt ingelast.

De Poolse minister Rosati van Buitenlandse Zaken noemde het feit dat er een verdrag is “een teken van solidariteit”. Dat de institutionele aanpassingen minder ver gaan dan verwacht lag volgens hem aan de misschien “naïeve en onrealistische verwachtingen”. In Amsterdam werd vorige week overeengekomen dat op het moment dat de Europese Unie uitbreidt met maximaal vijf landen, grote landen een lid van de Europese Commissie inleveren en de stemmenweging in de Raad van ministers wordt herzien. Als meer dan vijf landen toetreden moeten de instellingen van de Unie grondig worden herzien. Wegens meningsverschillen tussen grote en kleine EU-lidstaten kon geen overeenstemming worden bereikt over aanpassingen van de instituties, die oorspronkelijk berekend waren op slechts zes landen.

In een persconferentie gistermiddag na afloop van wat een 'debriefing' werd genoemd, zei premier Kok dat hij een boodschap had voor de cynici die dachten dat met het Verdrag van Amsterdam de uitbreiding op de lange baan is geschoven. Zij moesten niet denken dat interne problemen van de Unie de uitbreiding zouden tegenhouden. Hij gaf wel toe dat de uitbreiding veel tijd zou kosten. Minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) noemde de discussie over institutionele problemen “schromelijk overdreven”. Volgens hem zijn er veel grotere, financiële problemen die de Unie moet oplossen voordat de uitbreiding kan worden gerealiseerd.

Cyprus heeft al de toezegging dat de onderhandelingen begin volgend jaar beginnen. Welke landen verder worden uitgenodigd wordt besloten op een Europese top in december. De kandidaten ijverden er gisteren allemaal voor dat de onderhandelingen begin volgend jaar met iedereen worden geopend. “Het belangrijkste is dat alle onderhandelingen tegelijk beginnen”, aldus de Bulgaarse premier, Kostov. Hij gaf toe dat zijn land achterloopt met de noodzakelijke aanpassingen aan de Europese Unie en dat het tegelijk openen van de onderhandelingen niet betekent dat alle kandidaatlanden tegelijk kunnen toetreden. Ook de Turkse minister Çiller (Buitenlandse Zaken) ijverde voor onderhandelingen met alle kandidaten. Zij onderstreepte dat haar land als enige van de kandidaten lid is van de NAVO. Ook wees ze er op dat Turkije de langstlopende aanvraag heeft: in 1987 werd het lidmaatschap aangevraagd, dat twee jaar later werd afgewezen onder meer wegens de slechte mensenrechtensituatie.

De Europese Commissie presenteert half juli haar zogeheten adviezen met een overzicht van de huidige economische en politieke situatie in de tien Midden- en Oost-Europese kandidaatlanden. Op basis daarvan moeten de lidstaten van de Europese Unie een keuze maken. Het is onwaarschijnlijk dat ze de onderhandelingen met alle kandidaten tegelijk openen. Duitsland zou het aantal voorlopig tot drie willen beperken. Maar er dreigt nog getouwtrek over de eerste toetreders, omdat elke lidstaat zijn 'protégés' heeft. Zo ijveren Finland, Zweden en Denemarken voor de Baltische landen, terwijl Frankrijk Roemenië 'promoot'. De Bulgaarse premier waarschuwde gisteren alvast dat een negatief advies van de Commissie een negatief effect zal hebben op de bereidheid in zijn land om nog hervormingen door te voeren.

Het was gisteren de eerste keer dat de Midden- en Oost-Europese landen, Cyprus en Turkije apart werden uitgenodigd om op de hoogte te worden gesteld van de uitkomst van een Europese top. Gewoonlijk schuiven zij aan op de laatste dag van de halfjaarlijkse top, maar omdat de agenda vorige week in Amsterdam grotendeels in beslag werd genomen door de verdragsherziening, werden zij een week later bijeengeroepen in het Amsterdamse wetenschaps- en technologiecentrum New Metropolis.