Japanse Shinshinto-partij zoekt nieuwe identiteit

Vernieuwing, daar stond de Japanse partij de Shinshinto bij haar oprichting in 1994 voor. Inmiddels is de wind van de verandering echter uitgewaaid.

TOKIO, 28 JUNI. Vier jaar geleden woei er een wind van verandering door de Japanse politiek. De populaire Morihiro Hosokawa werd de eerste premier sinds 1955 van een regering zonder de tot dan toe dominante Liberaal-Democratische Partij (LDP). In groot contrast met zijn hervormingsdrang van 1993 kondigde Hosokawa, inmiddels parlementslid, echter vorige week aan dat hij in afzondering de Japanse politiek wil overdenken. Hij trad hiermee uit de oppositiepartij Shinshinto, na de regerende LDP de grootste partij in het parlement met ruim een kwart van de zetels.

De jonge Shinshinto had een tegenwicht moeten bieden aan de LDP, maar onderscheidt zich nu vooral door een gestage uittocht van parlementsleden. Sinds de verkiezingen van oktober vorig jaar hebben 17 van de 151 fractieleden in het Lagerhuis de partij vaarwel gezegd. De Shinshinto had ook een partij moeten zijn die hervorming van de Japanse politiek zou nastreven en dan vooral een einde zou maken aan de nauwe band tussen bedrijfsleven, bureaucratie en politiek. Nu is de partij vooral het onderwerp van speculatie over een aanstaand 'conservatief-conservatief verbond' (in het Japans aangeduid als ho-ho-alliantie) van voorzitter Ichiro Ozawa met de regerende LDP.

Hosokawa ontkende vorige week dat zijn vertrek iets te maken had met kritiek op het leiderschap van Ozawa, maar hij bekritiseerde wel expliciet “het verschijnsel dat alle partijen langzamerhand gezamenlijk regeringspartijen worden”. De LDP heeft net geen meerderheid in het parlement en is dus steeds op zoek naar gedoogsteun.

Het tijdelijke einde van de regeringsmacht van de LDP in 1993 werd mede veroorzaakt door corruptieschandalen waarin de partij was verwikkeld. LDP-politici als Ozawa en Hosokawa zagen nieuwe mogelijkheden opdoemen in de ontevredenheid van het Japanse publiek en lieten de LDP achter zich. Hosokawa kwam als provinciaal gouverneur uit het verre zuiden naar Tokio en had zodoende een 'schoon' imago. Ozawa was juist in het centrum van de politiek, binnen de LDP-fractie in het Lagerhuis, verwikkeld in een machtstrijd met onder meer de huidige premier Hashimoto die lid was van dezelfde interne partijfactie.

Vanaf het begin was Ozawa de sterke man achter de 'anti-LDP'-coalitie. De eerste indicatie van de problemen die de Shinshinto nu treffen, kwam toen hij in de aanloop naar de formele oprichting van de Shinshinto de sociaal-democraten van de 'anti-LDP'-coalitie vervreemdde. De sociaal-democraten sloten vervolgens een verbond met de LDP die zodoende de regeringsmacht terugkreeg. De oprichting van de Shinshinto ging door en het werd de grootste oppositiepartij. Eind 1995 nam Ozawa het voorzitterschap op zich.

De hervormingen die Hosokawa in 1993 voorstond, vonden hun oorsprong in de corrupte band tussen bedrijfsleven en politiek. Ozawa's afwijkende gedachten over deze band blijken duidelijk uit het feit dat hij bevriende bedrijven vraagt om blokken van duizend stemmen te leveren. Als Ozawa over 'hervormingen' praat dan doelt hij vooral op nationalistische thema's, zoals wijziging van de pacifistische grondwet waardoor Japan een beperkte rol speelt in de internationale machtspolitiek. Dit is precies het vlak waarop hij en de conservatieven binnen de LDP elkaar vinden.

Binnen de LDP is echter ook een groep die zich verzet tegen deze toenadering tot Ozawa. De strijd tussen beide groepen zal zich verscherpen omdat de LDP in de herfst toe is aan een herschikking van de interne partijfuncties, waarbij beide groepen hun positie willen versterken.

Het woord 'hervormingen' klinkt tegenwoordig aan alle zijden in de Japanse politiek maar het heeft vele betekenissen. Ook loopt de scheidslijn tussen de interpretaties dwars door partijen heen. Premier Hashimoto richt zich op herstructurering van de economie om deze nieuw leven in te blazen. Ozawa en conservatieve LDP'ers leggen vooral nadruk op hervorming van de grondwet en op een actievere internationale rol van Japan.

Het vaandel van hervorming van de band tussen politici en zakenleven is sinds de laatste verkiezingen van oktober overgenomen door de Democratische Partij (DP), die ook een grotere controle van politiek over de bureaucratie bepleit. Na de LDP en Shinshinto is de DP de derde partij met 10 procent van de parlementszetels. Jonge parlementariërs van de DP hebben een 'studiegroep' opgezet met jonge leden van Ozawa's Shinshinto. Verschillende leden van deze laatste groep hebben zich deze week nog uitermate kritisch uitgelaten over de toenadering van hun partijleider Ozawa tot de LDP. In Japan nemen de speculaties over een herschikking van het politieke landschap toe: een derde van de Japanse kiezers verwacht dat de Shinshinto binnenkort uit elkaar valt, zo bleek onlangs uit een opiniepeiling.