India; Zwelgen in de superioriteit van het eigen vaderland

NEW DELHI, 28 JUNI. Terwijl de leiders van India en Pakistan aarzelend de eerste schreden zetten op een lange weg naar vrede, heeft een Indiase film over een lang vergeten episode uit de oorlog tussen beide aartsrivalen in 1971 de gemoederen aan beide kanten danig verhit. Een hoofdrol hierbij spelen ontwortelde Pakistaanse jongeren in Noord-Engeland, die steeds vaker optreden als stoottroepen die de eer van het verre vaderland moeten hooghouden.

De film Border gaat over een vooruitgeschoven post van het Indiase leger bij het nietige grensplaatsje Longewala, in de woestijn van het uiterste westen van de deelstaat Rajasthan. Als er in december 1971 oorlog uitbreekt tussen Pakistan en India over het toenmalige Oost-Pakistan (het kort daarop onafhankelijk geworden Bangladesh), zien 120 Indiërs in Longewala zich geconfronteerd met een tienvoudige overmacht van een Pakistaans tankregiment.

Maar, zoals het voorbeeldige patriotten betaamt, zetten ze zich ten koste van zware verliezen net zo lang schrap tot er versterking komt opdagen. De hele oorlog eindigde binnen enkele weken in een daverende overwinning voor de Indiërs. Het wekt geen verbazing dat het Indiase leger aan zo'n productie maar al te graag zijn medewerking verleende.

De film draait al enkele weken voor volle zalen in de grote Indiase steden. De Indiase middenklasse, die in de bioscoopzalen meestal de meerderheid uitmaakt, laat zich zelden een kans ontglippen om enkele uren zalig te zwelgen in de superioriteit van het eigen volk, in het bijzonder als dat ten koste van Pakistan gaat.

In de hoofdstad New Delhi nam het gezellige avondje uit twee weken geleden echter een dramatische wending. Juist toen de film een hoogtepunt bereikte, weerklonk er in de zaal een daverende knal. Een echte naar bleek. De transformator, die de ventilatie in de anders kokend hete zaal op gang moest helpen houden, was ontploft. Rook drong de donkere zaal binnen en de vele honderden bezoekers zochten in paniek een goed heenkomen: 57 mensen, onder wie veel vrouwen en kinderen, vonden in het gedrang de dood en tientallen anderen braken rug of ledematen door in wanhoop enige etages naar beneden te springen.

Veel Pakistani zullen dit ongetwijfeld als een wrake Gods hebben beschouwd, want bij hen kon de film, zonder dat ze die in de meeste gevallen zelf hadden gezien, geen genade vinden. Vooral jonge Pakistani in Noord-Engeland spraken hun afschuw over Border uit. Daarin zou immers de Koran worden ontheiligd door een hindoe die erop ging stampen (in werkelijkheid wordt een exemplaar van de Koran juist door een Indiase militair gered uit een brandend huis en teruggeven aan de eigenaar). Bovendien maakten ze zich boos over geruchten dat de brand in New Delhi zou zijn aangestoken door Indiase moslims.

Jonge Pakistani in Engeland bevinden zich de laatste jaren steeds in de voorhoede als er zich weer eens een controverse over de islam of over hun land aandient, of het nu om Salman Rushdie's Duivelsverzen gaat of over de kwestie-Kashmir. Opgewonden eisten ze ditmaal dat Border zou worden verboden in Britse bioscopen en dat ook videotheken de film zouden weren.

Vorige week kwam het in Leeds echter tot een botsing tussen de politie en 300 jonge Pakistani, toen de laatsten een videotheek in brand wilden steken die hun orders naast zich neer wilde leggen. De politie heeft bioscopen in Noord-Engeland dringend aangeraden de film voorlopig niet te vertonen.

De afgelopen week haalden de makers en de acteurs van Border zich ook de haat op de hals van de nabestaanden van de bioscoopslachtoffers door uitgerekend op de dag dat die een herdenkingsceremonie voor hun dierbaren hielden een grote galavoorstelling van de film te organiseren. De opbrengst van de door tal van prominenten bezochte avond ging bovendien niet naar de slachtoffers van de brand maar naar de weduwen en kinderen van gesneuvelde militairen. “Wanneer een soldaat sterft of het staatshoofd, krijgen we altijd enige dagen van nationale rouw”, riep een moeder die twee kinderen bij de brand verloor verontwaardigd uit. “Maar dat geldt niet wanneer de gewone man sterft.”

Intussen blijkt het thema van de oorlog van 1971 ook anderszins populair. Een alerte Indiër heeft op Internet een speciale website ingericht met informatie over de oorlog van 1971. Van Pakistaanse zijde is er zuur gereageerd op dit novum. “Dit lijkt mij een propaganda website van de een of andere Indiase geheime dienst”, klaagde een Pakistaan in een email-boodschap. Het gerespecteerde Pakistaanse tijdschrift Herald omschreef de informatie als “eenzijdig Indiaas”. Maar onder Indiërs, en ook weer juist onder degenen die in het buitenland vertoeven, werd daar anders over gedacht. “De tranen liepen me over de wangen toen ik de site bekeek, ik voel me werkelijk trots Indiër te zijn”, liet een zekere Lakshmi Narayan vanaf Texas University weten.