Slowaaks boek praat holocaust goed

Op de Slowaakse basisscholen wordt in een geschiedenisboek de massamoord op Slowaakse joden in de oorlog goedgepraat. Het boek is mede gefinancierd door de EU. Die eist nu dat het boek uit de handel wordt gehaald.

ROTTERDAM, 26 JUNI. Zdenka Kramplová, de onlangs benoemde minister van Buitenlandse Zaken van Slowakije, had zich een leuker internationaal debuut kunnen voorstellen. Gisteren werd ze in Brussel door EU-commissaris Hans van den Broek op de vingers getikt: de Slowaakse autoriteiten moeten zo spoedig mogelijk een geschiedenisboek uit de handel (en uit de scholen) halen, waarin de fascistische regering die Slowakije in de Tweede Wereldoorlog bestuurde, wordt vrijgepleit van haar verantwoordelijkheid voor de deportatie van en de moord op Slowaakse joden. Het boek - De Geschiedenis van Slowakije en de Slowaken - is met financiële steun van de EU tot stand gekomen en gepubliceerd door het Slowaakse ministerie van Onderwijs. Het wordt op alle basisscholen in Slowakije gebruikt. Volgens Van den Broek kan het boek “verschrikkelijke misverstanden” wekken over wat men in Slowakije denkt over de Tweede Wereldoorlog en het antisemitisme.

Slowakije was in de Tweede Wereldoorlog een vazalstaat van de nazi's, geregeerd door priester en president Josef Tiso, die na de oorlog als oorlogsmisdadiger werd opgehangen, net als zijn premier, Vojtech Tuka, de drijvende kracht achter de massavernietiging van de Slowaakse joden. Van de joden die in 1939 in Slowakije woonden, werden er 70.000 tot 100.000 vermoord en overleefden er slechts drieduizend. Er zijn in Europa weinig landen waar de overheid de nazi's méér assistentie heeft verleend bij de vernietiging van de joden dan Slowakije: de Slowaken betaalden de Duitsers zelfs geld voor elke jood die werd afgevoerd.

In het huidige Slowakije probeert vooral de extreem-nationalistische Slowaakse Nationale Partij (SNS), die deel uitmaakt van de regering, het bewind van Tiso te rehabiliteren. Naar Tiso worden weer straten genoemd, er verschijnen hier en daar borstbeelden en plaquettes en in de media wordt zijn bewind eerder voorgesteld als een prachtig succes in de eeuwenoude strijd voor de onafhankelijkheid van Slowakije dan als een clericaal-fascistisch regime in dienst van Adolf Hitler. Tentoonstellingen ter ere van Tiso kunnen rekenen op een goedkeurend bezoekje van SNS-leider Jan Slota en zelfs ministers.

De Slowaakse overheid werkt mee aan de sluipende rehabilitatie van Tiso's bewind. Boeken als het vorig jaar verschenen Verborgen Waarheid over Slowakije, dat de jodenvernietiging bagatelliseert en dat volgens de organisatie van Slowaakse joden ZNO “tendentieuze, fascistische en voor de joden diep kwetsende uitlatingen” bevat, worden uitgegeven onder auspiciën van de officiële culturele organisatie Matica Slovenska en krijgen prettige aandacht in de regeringsgezinde media.

Het nu omstreden boek De Geschiedenis van Slowakije en de Slowaken is geschreven door de katholieke priester Milan Durica. De regering van Tiso, schrijft Durica, loste “het joodse vraagstuk op conform christelijke morele principes”. Dat joodse gezinnen werden gedeporteerd, was volgens Durica alleen maar menselijk, want dat gebeurde “om de gezinsleden niet van elkaar te scheiden”. Dat de levensomstandigheden in dwangarbeiderskampen voor joden slecht waren wordt ontkend: ze waren volgens Durica niet anders dan die van de Slowaken.

Het Historisch Instituut van de Slowaakse Academie van Wetenschappen vond tientallen fouten en verdraaiingen in het boek en concludeerde dat het “alle tekenen van xenofobie jegens Tsjechen, Hongaren en joden bevat”. Ter financiering van de eerste oplage van 80.000 exemplaren heeft het ministerie van onderwijs geld van het PHARE-programma van de Europese Unie gebruikt. De vereniging van Slowaakse geschiedenisleraren waarschuwde eerder deze maand dat het officiële leerboek “scholieren aanzet tot intolerantie en haat ten opzichte van joden, protestanten, Tsjechen en Hongaren”. Vorige week wees een woordvoerder van de belangrijkste regeringspartij van Slowakije, de Beweging voor een Democratisch Slowakije, de HZDS van premier Vladimír Meciár, de kritiek van de hand: het is “een geleerd boek dat de bewondering en het respect verdient van alle Slowaken”, aldus HZDS-woordvoerder Vladimír Hagara.