Nederlandse ontwerpen voor euromunt te zien in Utrecht; 'Ik betaal nog liever met dollars'

Het Nederlands Muntmuseum toont van 1 juli tot 31 dec. de ontwerpen voor de euro van Gerrit Noordzij, Bob van Dijk, Hans van Houwelinge, Bruno Ninaber van Eyben, Erik Claus, Roberto Ruggiu, Berend Strik, Gerard Unger, Martijn Wegman, Eja Siepman van den Berg en Paul Pleijs. Leidseweg 90, Utrecht. Open: ma-vr 10-16u. Inl. 030-2910410.

Het vorige week gepresenteerde ontwerp voor de nieuwe euro-munt van de Belg Luc Luycx is ronduit saai, is het algemene gevoel onder Nederlandse ontwerpers. Bij sommigen leidt het zelfs tot cultuurpessimisme. “Dit ontwerp staat model voor de afkalving van Europa”, vindt Bruno Ninaber van Eyben, ontwerper van de laatste serie Nederlandse munten met de gestyleerde, halve Beatrix erop en een van de ontwerpers die in een eerste ontwerpronde een visie gaven op de euro. “Het laat zien dat huisvrouwencomité's het uiterlijk van de dingen gaan bepalen”, vreest hij, verwijzend naar de belangengroepen en de marktonderzoeken die een belangrijke rol speelden bij de keuze van het euro-ontwerp.

In dat gevoel wordt hij gesteund door R.D.E. Oxenaar, ontwerper van de Nederlandse bankbiljetten met zon, vuurtoren en snip en voormalig hoofd kunst en vormgeving bij de PTT. “Alles op gemeenschappelijk designgebied zal die kant op gaan: paspoorten, wegenbelettering, de vlag. Dat zie je overal waar globalisering optreedt. Kijk naar de PTT, dat was een bedrijf met een culturele traditie waaraan ook ideële overwegingen ten grondslag lagen. Maar door de globalisering en fusies met internationale partners gaat dat verloren. Dan spelen alleen nog pr-overwegingen een rol.”

Ninaber van Eybens teleurstelling over het uitverkoren ontwerp is van een peilloze diepte. Vooral het gebrek aan idealisme stemt hem somber. “De vorming van Europa is geboren uit optimisme, uit de gedachte dat we elkaar niet moeten bestrijden, maar samen verder moeten gaan. Die elementen zou ik gesymboliseerd willen zien in de euro-munt. Maar wat ik nu zie, is een leeg Europa, met een keiharde rand erom, als prikkeldraad.”

In zijn eigen ontwerp plaatste Ninaber de cijfers van de munten op een weefselstructuur 'van zorgzaam gesponnen draden die samen Europa vormen'. Vanaf 1 juli is zijn ontwerp met tien andere Nederlandse ontwerpen te zien in het Muntmuseum in Utrecht. De elf ontwerpen werden in een eerste ronde uit 132 inzendingen geselecteerd. Drie van de elf series werden in een tweede ronde uitgekozen om in Brussel met 33 ontwerpen uit andere landen mee te dingen naar de finale opdracht. De drie Nederlandse kanshebbers waren Gerrit Noordzij, Hans van Houwelinge en Bob van Dijk.

Ook Bob van Dijk van Studio Dumbar mist een idee achter het winnende ontwerp. “Je ziet Europa hier als een verzameling losse landen, maar het is juist een vereniging van mensen. De landkaartjes op de munten laten niet een mentaliteit zien.” In zijn eigen 'figuratief typografische' ontwerp legde Van Dijk de nadruk op het menselijke aspect. De plaatsing van de cijfers en het woord euro vormen met de toevoeging van een enkel puntje op de juiste plaats een gestyleerd gezicht. “Die gezichtjes zijn universeel herkenbaar en geven zelfs als de munt wat zwakker zou staan nog aanleiding tot een glimlach.” Van Dijk gaf zijn munten verschillende kleuren: de eenheden felgroen, de tientallen helrood. Daardoor zouden de munten, met hun per land verschillende voorzijdes, direct herkenbaar zijn als euro's.

Ontwerper/typograaf Gerrit Noordzij vond de opdracht eigenlijk onmogelijk. “Er werd gevraagd kruis en munt tegelijk te maken, er moest én de waarde én een Europees symbool op staan. Straks, met de nationale zijde erbij, wordt dit een munt met drie zijden.” Zijn eigen oplossing bestond uit een serie met afbeeldingen van dieren en planten - een roos, een appel, een spin, een paard - als nieuwe symbolen waar hij telkens een verklarend verhaal bij heeft.

Vanaf 2002 zullen we het echter met de euro's van Luycx moeten doen. Wat zal Oxenaar dan doen? Zal hij proberen zoveel mogelijk euro's uit te geven? “Eigenlijk zou ik wel willen emigreren, naar Amerika bijvoorbeeld. Of alleen nog betalen met dollars, zoals ze nu in Oost-Europa ook doen.”