Kwetsbaar begin vredesproces N-Ierland

Met gelijktijdig praten en ontwapenen wil premier Blair de impasse in het vredesproces voor Noord-Ierland doorbreken. Hij neemt een risico, maar heeft geen keuze.

ROTTERDAM, 26 JUNI. Tony Blair heeft de deur voor een duurzame vrede in Noord-Ierland wijd opengezet. Dat vindt althans John Hume, Lagerhuislid voor de Noord-Ierse Social Democratic and Labour Party. Hij zei dat gisteren naar aanleiding van de opmerkelijke voorstellen van Tony Blair om olie te smeren in de radertjes van het stroef verlopende vredesproces.

Het is de vraag of de gematigde Hume toen al wist dat de Britse politie zojuist in Belfast een verdachte had opgepakt in het bezit van twee kalasjnikovs. Waarschijnlijk stond de man op het punt een aanslag te plegen op een agent. Als die aanslag - ruim een week nadat twee agenten in Noord-Ierland door de IRA werden vermoord - zou zijn gelukt, zouden de optimistische geluiden die gisteren in Londen en Belfast te horen waren snel verstomd zijn. Zolang de IRA de wapens niet heeft neergelegd, kan het vredesproces met één enkele kogel om zeep geholpen worden.

In Noord-Ierland moet veel meer worden doorgehakt dan een gordiaanse knoop. Er bestaat niet één beslissende daad die een oplossing kan brengen in een conflict tussen twee partijen die zo lijnrecht tegenover elkaar staan. Als door Blairs toverwoorden 'parallelle ontmanteling' - wapens inleveren en praten tegelijk - ook maar een begin wordt gemaakt met het ontwarren van die knoop, hebben ze hun betekenis gehad.

Maar Sinn Fein-leider Gerry Adams, een van de spilfiguren op het vredesschaakbord, voorziet al bij voorbaat dat meningsverschillen over ontwapening op termijn het vredesproces gemakkelijk opnieuw kunnen blokkeren. Adams weet zich wat dat betreft gebonden aan zijn onvoorspelbare achterban. De IRA heeft, ook tijdens het 17 maanden durende staakt-het vuren dat de terreurorganisatie in februari vorig jaar opblies met een bomaanslag in Londen, herhaaldelijk gezegd zijn wapens te zullen houden, omdat zich in Noord-Ierland duizenden wapens bevinden die legaal in handen zijn van protestantse unionisten en van “de Britse kroon” - IRA-terminologie voor de politie.

Gelet op de manier waarop de onderhandelingen tot nu toe zijn verlopen, is te groot optimisme dan ook misplaatst. Eigenlijk kunnen de woorden die tot nu toe door de verschillende partijen zijn gewisseld nauwelijks onderhandelingen worden genoemd. Ze zijn in meer dan een jaar niet veel verder gekomen dan een discussie over de agenda. En zelfs daarover bestaat nog steeds vergaand verschil van mening. Eerst moet de IRA al zijn wapens inleveren en dan praten we verder, zeiden de protestanten steeds. Als we onze wapens inleveren verklaren we onszelf vogelvrij, vond de IRA. We wachten liever af wat die vredesgesprekken opleveren.

Gezien de betrokken stellingen lijkt het voorstel van Blair inderdaad de enige manier om uit de impasse te komen die was ontstaan doordat de vorige Britse regering hardnekkig ontwapening vooraf bleef eisen. Sindsdien zaten de protestantse unionisten gerieflijk aan de onderhandelingstafel en wezen met de beschuldigende vinger naar de IRA die, kennelijk moe van het wachten, in februari vorig jaar de wapens maar weer oppakte en zo een einde maakte aan een staakt-het-vuren dat zeventien maanden had standgehouden. Sinn Fein-leider Gerry Adams stond mokkend aan de zijlijn en bleef maar herhalen dat hij weliswaar niet de baas was van de IRA, maar dat er zonder hem geen IRA-bestand en geen zinvolle vredesonderhandelingen mogelijk waren.

Blair neemt met zijn plan een groot risico, maar hij heeft er waarschijnlijk goed aan gedaan snel te handelen. In de eerste plaats omdat hij vanaf volgende week een nieuwe Ierse gesprekspartner heeft. Premier John Bruton maakt plaats voor Bertie Ahern. De laatste is leider van Fianna Fail, een partij die traditiegetrouw graag afstand neemt van de Britten.

Ook om een andere reden was haast geboden. Het Noord-Ierse marsenseizoen is weer begonnen. De optochten waarin de protestanten hun aanhankelijkheid aan de Britten betuigen, hebben de laatste jaren voor veel geweld gezorgd. Vorig weekeinde moesten politiecordons voorkomen dat de protestanten in een paar dorpen dwars door katholieke wijken zouden lopen. Als het vredesplan ervoor kan zorgen dat de politie niet hoeft op te treden, heeft Blair zijn eerste overwinning binnen.