Krachtmeting binnen NAVO over nieuwe leden

Twee weken voor de top in Madrid waarop de NAVO nieuwe leden uitnodigt, zijn de VS en een meerderheid van de andere lidstaten nog steeds verdeeld over de vraag welke landen mogen toetreden.

WASHINGTON, 26 JUNI. De Amerikaanse regering beschouwt de uitbreiding van de NAVO als hèt beslissende moment voor de politieke toekomst van Europa. En ze is niet van plan om daarbij het initiatief uit handen te geven.

Binnen het bondgenootschap speelt zich al enige weken een krachtmeting af die Washington tegenover een meerderheid van de lidstaten plaatst. Inzet is de vraag welke landen van het voormalige Oostblok volgende maand uitgenodigd worden om zich bij het bondgenootschap aan te sluiten. Washington wil dat in de eerste ronde alleen Polen, Tsjechië en Hongarije daarvoor in aanmerking komen. Maar Frankrijk en acht andere lidstaten vinden dat ook Roemenië en Slovenië moeten worden opgenomen. (Nederland heeft nog geen positie bepaald).

Met nog maar twee weken te gaan tot de NAVO-conferentie in Madrid waar de uitnodigingen officieel zullen worden verstrekt, lijken beide partijen zich steeds verder in te graven in hun posities. President Clinton heeft zich persoonlijk uitgesproken voor drie nieuwe lidstaten in de eerste uitbreidingsronde. President Chirac heeft zich opgeworpen als persoonlijk pleitbezorger van de kandidatuur van Roemenië. Bovendien bemoeilijken wederzijdse irritaties over de manier waarop het meningsverschil naar buiten is gekomen, het vinden van een oplossing nog eens.

Volgens de Amerikanen is het helemaal niet nodig om een compromis te bereiken. De NAVO neemt haar besluiten op basis van consensus. Over toelating van Polen, Tsjechië en Hongarije zijn alle lidstaten het eens, dus dat gaat door, zo redeneert men in Washington. Maar consensus over lidmaatschap van Roemenië en Slovenië ontbreekt en dus gaat dat niet door, althans niet in de eerste ronde. Wij zullen nooit akkoord gaan met een besluit waar we niet 100 procent achter staan, stellen de Amerikanen.

Het is Washington niet ontgaan dat die opstelling in Europa kwaad bloed heeft gezet. Maar dat is een prijs die de Amerikaanse regering bereid is te betalen voor uitbreiding van de NAVO volgens haar eigen agenda.

De Amerikanen willen in de eerste ronde slechts een klein aantal nieuwe leden toelaten, omdat ze geloven dat de kans op complicaties en problemen dan zo klein mogelijk is. “De eerste ronde moet heel goed verlopen”, zegt een hoge Amerikaanse regeringsfunctionaris, “om te zorgen dat de deur open blijft. De eerste ronde moet een goed gevoel achterlaten, zodat de spanning in Rusland de komende jaren afneemt en de tweede ronde mogelijk wordt. Die tweede ronde is altijd belangrijker geweest dan de eerste.”

De Amerikanen vrezen dat toelating van Roemenië en Slovenië in de eerste ronde het verzet van Rusland tegen verdere NAVO-uitbreiding zal versterken. Landen als Bulgarije en de Baltische staten zouden dan hun uitzicht op NAVO-lidmaatschap kunnen verliezen. De uitbreiding van de NAVO mag niet “een gebeurtenis worden die je maar één keer in je leven meemaakt, zoals de komst van de komeet Hale-Bopp”, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright onlangs.

Nu al dreigen de Russen om de Stichtingsakte die ze vorige maand met de NAVO hebben gesloten op te zeggen, als voormalige Sovjet-staten worden uitgenodigd tot de NAVO toe te treden. Washington gelooft dat een geleidelijke uitbreiding van de NAVO de spanning met Rusland minder zal opdrijven dan een grote uitbreiding in één keer.

“De vraag is niet òf Roemenië uitgenodigd moet worden om tot de NAVO toe te treden”, zei de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Strobe Talbott recentelijk. “Daarover verschillen we niet van mening met onze bondgenoten. De vraag is alleen wannéér, en dat is een tactische kwestie die om een tactische benadering vraagt.”

Maar juist op tactisch gebied is er de afgelopen weken nogal wat mis gegaan - met name binnen de NAVO. Begin deze maand vreesde Washington even haar greep op het uitbreidingsproces te verliezen. Toen zich binnen het bondgenootschap een meerderheid aftekende voor uitbreiding met vijf nieuwe landen, probeerde president Clinton in één klap het initiatief naar zich terug te trekken door naar buiten te treden met zijn besluit dat drie voldoende was. In Europa werd dat gezien als een overval. Maar de Amerikanen zeggen dat ze in het defensief waren gedrongen omdat sommige bondgenoten de verschillende standpunten al hadden laten uitlekken naar de pers.

Dit weekeinde spraken Clinton en Chirac met elkaar tijdens de Top van de Acht in Denver, maar inzake de NAVO-uitbreiding stonden ze nog steeds lijnrecht tegenover elkaar. Slovenië en vooral Roemenië hebben hun campagne voor toetreding na het 'nee' van Clinton nog niet opgegeven. Hoe ze omgaan met deze teleurstelling, zegt de Amerikaanse regering, is een eerste aanwijzing of ze rijp zijn voor toelating in de volgende ronde.