Duiken in het spoor van James Bond

Een zwemtochtje temidden van haaien, roggen en barracuda's staat garant voor een spectaculair verhaal. Diepzeeduiken is de laatste jaren echter zo populair dat veel koraalriffen op kusthoogte grotendeels zijn verdwenen.

We drijven gewichtloos voor de ingang van de grot. Duikmeester Ingo Stoltefuss telt de laatste groep af die hem straks zal volgen in het zwarte donker van het gat. We zwemmen langzaam achter hem aan, het schijnsel van de duiklamp kaatst terug op de steeds nauwer wordende wanden. We dalen iets, mijn fles raakt het rotsige plafond, ik laat wat lucht ontsnappen. Op de wanden zitten wat witte, wormachtige wezens, verder is het hier donker en krap.

Plotseling is er twijfel. Wat doe ik hier, meters diep onder de zeespiegel in een onderaardse gang die - als de verhalen kloppen - uitmondt in een zeegrot? Terwijl ik op een terras in de zon had kunnen zitten? Mijn fantasie begint te werken. Opengereten luchtslangen, klemzittende benen en de plotselinge instorting van het rotsplafond passeren de revue. Mijn ademhaling, net nog zo mooi in kalme, lange slagen, zet merkbaar een hoger ritme in. Wat was ook weer het teken waarmee een duiker in nood zijn buddy waarschuwt? Waar is mijn buddy eigenlijk?

We stijgen weer en komen zo onverwachts aan de oppervlakte dat het even duurt voor ik de inflator, een luchtpompje, te pakken heb en een geruststellende hoeveelheid lucht mijn duikvest in blaas. “Kijk, vleermuizen”, zegt Ingo en richt zijn lantaarn op een kleine kolonie die meters boven ons hoofd aan het plafond hangt te piepen. Een streep daglicht wijst op een ingang, te smal om door te zwemmen. Er zit niets anders op dan weer te duiken, de gang door, terug naar open zee. “We zijn hier voor de vissen en niet voor de vleermuizen tenslotte”, meent de duikmeester.

De generatie die groot is geworden met de onderwater-documentaires van Jaques Cousteau en de duikgevechten van James Bond heeft nu zelf de gelegenheid om met pak en perslucht de zeebodem te verkennen. In een wereld waar alles in kaart is gebracht en wordt gedekt door de reisverzekering, biedt het persluchtduiken een van de betere illusies van spanning en avontuur.

Hier op de rotsige zeebodem nabij Cadaques, een stadje aan Spanjes mediterrane kust, niet ver van de Franse grens, valt het nodige te ontdekken. Scholen monniksvisjes, harders en lipvissen begeleiden ons op de tocht naar de diepte. Een bruin-gevlekte murene kronkelt over de zeebodem tussen de zeekomkommers en rode dodemansduim, de zachte koraalsoort met zijn bespikkelde, vlezige vingers.

Even verderop worden we verbaasd aangestaard door een zeepaling, die zijn meterslange lichaam in een spleet verborgen houdt. Een kokerworm trekt bij aanraking zijn felrode tentakels terug in zijn kalkpantser. Een octopus, die door zijn schutkleur nauwelijks opvalt, zoekt dekking bij een steen, maar schiet uiteindelijk met een verbazingwekkende snelheid weg. In een grot houdt een wrakbaars - een kleintje van nog geen meter - onze verrichtingen nauwlettend in de gaten.

Ingo Stoltefuss (35), een stevige Duitser, heeft het sportduiken in de afgelopen jaren in populariteit zien toenemen. Acht jaar geleden begon hij met duiken in Cadaques. Drie duikscholen waren er toen, het aantal is ondertussen verdubbeld. Zelf drijft hij inmiddels ook zijn eigen school. “Ik denk dat het verder zal groeien”, zegt Stoltefuss. “Surfen doe je van je veertiende tot je vijfentwintigste en dan is het meestal afgelopen. Duiken is aanmerkelijk minder belastend. Je kunt doorgaan tot ver na je vijftigste.”

Het gezelschap van een tiental duikers dat vandaag is uitgevaren, is overwegend Duits en op eigen gelegenheid uit Hannover komen rijden. Petra - dertig jaar, blozend gezicht, duiklood in de vorm van roze hartjes - is al zes jaar duikinstructeur en komt naar de Middellandse Zee ter afwisseling van de grindgaten en meren in Zwitserland. Malta en de Noord-Spaanse kust zijn haar favoriete plekken. Nederland kent ze ook onderwater: het Grevelingenmeer. “Best helder water en aardig wat vissen. Maar ja, druk hè, met al die mensen die in rijen op de dijk staan te wachten tot ze het water in kunnen.”

Wie de honderden duikers langs het water van de Oosterschelde ziet, heeft een aardige indicatie over de toegenomen belangstelling voor het sportduiken, meent Arjan Gunnink van het reisbureautje Eigen-Wijze Duikreizen in Enschede. Met zo'n vijftigduizend gediplomeerde sportduikers in Nederland vormt het 'product duiken' inmiddels een interessante markt, meent Gunnink. Jaarlijks profiteren zo'n zeven- tot tienduizend Nederlanders van speciale duikreizen op de betere locaties. Een weekje duiken met alles er op en er aan (hotel en huur van de uitrusting) kan vanaf 1200 gulden, wie de speciale cursus volgt om zijn open-waterbrevet te halen is een paar honderd gulden meer kwijt.

Het aanbod aan bestemmingen groeit. Op vijf uur vliegen van Nederland kan de liefhebber reeds genieten van de duikplekken in de Rode Zee, met zijn veelkleurige koraalriffen een van de mooiste duikgebieden in de wereld. En door de imposante vissen (roggen, haaien en barracuda's zwemmen in ruime hoeveelheid rond) altijd goed voor een spectaculair verhaal voor het thuisfront. Gunnink schat dat de bulk van het georganiseerde Nederlandse duiktoerisme bij de Rode Zee in Egypte neerstrijkt.

De explosieve groei heeft de kwaliteit van het onderwaterleven onder druk gezet. Gruweltoestanden als bij het Barrier Reef in Australië, waar honderden duikers zich onder water verdringen rond de mooiste plaatsen van de koraalriffen, ontbreken nog op Europa's meest gefrequenteerde duiklocaties. Maar wie in de Rode Zee rondkijkt, ontdekt al snel dat het koraal vlak onder de kust vaak nagenoeg is verdwenen en ook op enige diepte dode plekken kent. De poliepjes in de vlijmscherpe kalken waaiers en takken die het koraal levend houden, zijn uiterst gevoelig voor aanraking. De betere duikscholen zijn er al toe overgegaan hun klanten niet langer te voorzien van duikhandschoenen, zodat eigenwijs gedrag onmiddellijk wordt bestraft met gemene snijwonden.

Alle goede wil en waarschuwingen ten spijt: het blijft wringen. “Het is natuurlijk zo hypocriet als de pest”, moet reisorgansator Gunnink na enige aandrang toegeven. “Goede duikscholen voeden hun klanten op en je mag hopen dat de boten op den duur niet langer hun anker tussen het koraal mikken. Maar als je net begint en je hebt problemen met uittrimmen (het onderwater gewichtloos maken van het lichaam door middel van de luchtcontrole in het duikvest) is het bijna onvermijdelijk dat je met je flipper af en toe een stukje koraal raakt.”

In de Middellandse Zee is het echter vooral de harpoenjacht die schade aanricht. Net even buitengaats de haven van Cadaques is het raak: we passeren een speervisser. “De stommeling heeft niet eens een vlag of duikboei”, foetert Stoltefuss. Met name de illegale jacht met perslucht op de wrakbaars maakt hem kwaad. Deze vis, die een omvang van anderhalve meter kan bereiken maar verder ongevaarlijk is, komt vaak nieuwsgierig een kijkje nemen als een duiker zijn territorium binnen dringt. “Niets simpeler dan zo'n beest te harpoeneren”, scheldt Stoltefuss. “Maar op de een of andere manier blijft het kennelijk bijzonder macho als je met zo'n beest thuiskomt.”

DUIKREIZEN

Sportreizen Service in Oudenbosch. Inl 0165-313463

Eigen-Wijze Duikreizen in Enschede. Inl 053-4303435

Holdive Travel, Amsterdam 020-6645092, Rotterdam. Inl 010-4378111

Sky internationals tours in Amsterdam. Inl 020-6833335

Roozo Diving Tours in Amsterdam. Inl 020-6992212

Oceanwide Expeditions in Vlissingen. Inl 0118-410410

LECTUUR

Duiken, Internationaal magazine van de onderwaterwereld. Inl 076-5301721

Duikwijs, serie over duiklocaties. Inl 070-3522066. ISBN 90 728 43037

OPLEIDINGEN

Nederlandse Onderwatersport Bond (NOB), Nassaustraat 12, 3583 XG Utrecht. Tel. 030-2517014. Voor adressen erkende duikverenigingen.