Standpunt uitbreiding NAVO later

DEN HAAG, 25 JUNI. De Nederlandse regering wil zich pas 4 juli uitspreken over het aantal Midden- en Oost-Europese landen dat op de NAVO-top van 8 en 9 juli in Madrid moet worden uitgenodigd om op korte termijn toe te treden.

De regering hoopt dat nader overleg met de bondgenoten alsnog overeenstemming kan brengen over de kandidatuur van Slovenië en Roemenië, die door een reeks West-Europese landen wordt gesteund maar door de VS wordt afgewezen. Over de toetreding van Hongarije, Polen en Tsjechië bestaat consensus in de NAVO.

Dit schrijven de ministers Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) en Voorhoeve (Defensie) in een brief aan de Eerste en Tweede Kamer. Vanmiddag zouden de Tweede-Kamercommissies voor buitenlandse zaken en defensie deze gisteravond verzonden brief bespreken.

In dat debat, een dag voor het zomerreces begint, hoeft de regering niet te rekenen op een duidelijk parlementair houvast want de grote fracties hebben uiteenlopende opvattingen over de gewenste omvang van de NAVO-uitbreiding. De VVD, de partij van Voorhoeve, was al tegen uitbreiding met Polen, Hongarije en Tsjechië. Het CDA wil het voorshands bij die drie landen laten. De PvdA wil behalve Polen, Tsjechië en Hongarije direct óók Slovenië en Roemenië uitgenodigd zien. D66, de partij van Van Mierlo, wenst over de toelating van deze twee laatste landen niet meer dan een positieve principe-uitspraak. In 1999, wanneer over een “tweede golf” toetreders wordt beslist, zou daarover dan verder kunnen worden gepraat.

Van Mierlo en Voorhoeve schrijven dat de Nederlandse regering “open staat” voor argumenten ten gunste van toetreding van Slovenië en Roemenië in een eerste groep nieuwe leden maar ook andere argumenten gewogen wil zien. Zo'n open houding “past in het karakter van de besluitvorming in een consensusorganisatie als de NAVO, (..) de argumenten voor en tegen een keuze voor drie, vier of vijf toetredende landen moeten immers zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen”, schrijven zij. Daarmee leveren zij bedekte kritiek op landen die zich daaromtrent al hebben uitgesproken, zoals Frankrijk vóór en de VS tegen de kandidatuur van Roemenië.

In de brief worden vier opties geschetst: de eerste optie is alleen Hongarije, Tsjechië en Polen uitnodigen, wat de minste belasting voor de NAVO zou meebrengen en het perspectief op latere verdere uitbreiding voor andere landen geloofwaardiger zou houden. De tweede mogelijkheid is óók het relatief welvarende Slovenië en Roemenië direct uitnodigen, mede om in dat laatste land het democratiseringsproces te steunen. De derde is vijf landen uitnodigen, maar de uitvoering van dat besluit voor Slovenië en Roemenië opschorten. Nadeel van zo'n besluit is dat het Bulgarije en de Baltische republieken zou teleurstellen. Voor een vierde optie - naast de drie landen waarover consensus bestaat alléén Slovenië uitnodigen - gelden zulke bezwaren nog sterker, schrijven de ministers.