Een grote sprong voorwaarts

Concert: Radiohead. Gehoord: 24/6 Vredenburg, Utrecht. Herhaling: 13/10 Ahoy, Rotterdam.

Wie dit jaar één pop-cd wil kopen, hoeft niet verder te kijken dan OK Computer van Radiohead. De derde cd van de groep uit Oxford draagt alle kenmerken van een mijlpaal in de pophistorie, zoals Sgt. Pepper van de Beatles er precies dertig jaar geleden een was. Los van Britpop, grunge en het ten onrechte aan zanger Thom Yorke toegedichte U2-epigonisme heeft Radiohead zich in korte tijd ontwikkeld tot een bepalende factor in de popmuziek van de jaren negentig, zoals er sinds Nirvana geen meer is geweest. OK Computer is een ingetogen, melancholiek en inspirerend album, dat voor Radiohead de definitieve doorbraak naar concerten op sporthalniveau markeert.

Hoewel Radiohead drie gitaristen telt, is het niet zomaar een gitaargroep. Alles staat in dienst van de ijle en toch krachtige stem van Yorke, die gisteren in een uitverkocht Vredenburg een ongekend enthousiast publiek aantrof. Naast de muizige Yorke is gitarist Johnny Greenwood de ster van de band. Het heftige gitaargeluid van de hit Creep heeft hij ingewisseld voor kleurrijke accenten van effectapparatuur, toetsen en xylofoon terwijl de gitaar regelmatig onaangeroerd om zijn schouder hangt.

Een one hit wonder is Radiohead allang niet meer, zo bleek uit het feit dat ze 'Creep' gisteren niet eens meer hoefden te spelen om het publiek tevreden te stellen. Veelbetekenend begon het met 'Lucky', het nummer dat twee jaar geleden werd bijgedragen aan de benefiet-cd Help voor Bosnië. 'I feel my luck is changing', zong Yorke terecht, want als Radiohead in oktober terugkomt voor een concert in Ahoy' ligt de hele wereld aan hun voeten.

Door de beklemmende melancholie en het doorgaans trage tempo is OK Computer een plaat die pas bij intensieve beluistering zijn schoonheid prijsgeeft. Zonder overbodige drukdoenerij heeft Radiohead de nadruk op gitaarrock bijna onopgemerkt vervangen door subtielere elementen, zoals de dub-bas in het zweverige 'Airhead' of het muziekdoosjes-achtige xylofoonspel in 'No Surprises'.

Kenmerkend voor de sprong voorwaarts is de complexe, meeslepende structuur van de zes minuten lange single Paranoid Android. Probeer er maar niet op te dansen, waarschuwde Yorke laconiek. In het algemeen was het geen concert om wild bij te bewegen, maar werd er met heupen gedraaid en met hoofden gewiegd. Pas tegen het eind gingen de gitaren nog even op voluit voor 'The Bends', het enige rechtlijnige rocknummer tussen akoestische gitaarballades en melodieuze droommuziek. 'Slow down', fluisterde Thom Yorke in 'The Tourist', 'idiot slow down.' Met trage muziek voor een jachtige wereld bepaalt Radiohead als geen andere popgroep het geluid van deze zomer.