Jordaan (1)

In de Agenda van 19 juni verscheen een bijdrage van Elsbeth Etty onder de titel 'De valse romantiek van een achterbuurt', waarin verschillende opvattingen over het ontstaan van de naam Jordaan werden weergegeven, die helaas onjuist blijken te zijn. Die ideeën zijn daarom onjuist, omdat ze fonetisch of naamkundig een verkeerd uitgangspunt hebben.

Jordaan zou zijn 'verbasterd' uit het woord jurisdictie. Wijzen op 'verbastering' is een veelgebruikt wondermiddel bij naamsverklaringen, maar men vergeet dat ook dergelijke niet-wetmatige klankontwikkelingen hun grenzen hebben en een ontwikkeling van jurisdictie tot Jordaan valt daar duidelijk buiten.

Jordaan zou zijn afgeleid uit het Franse jardin (tuin), maar 'in' - in Franse leenwoorden heeft zich nooit ontwikkeld tot 'aan'. Bovendien past

benoeming met een woord voor 'tuin' absoluut niet in het patroon van de oudere Nederlandse buurtnaamgeving. Dat een huisnaam aan de basis van de

naamgeving van een hele wijk zou hebben gestaan is al evenmin acceptabel, omdat wij dit verder in ons land niet kennen. Veel gehoord is eveneens de opvatting dat Franse immigranten het eerste deel van de Prinsengracht vernoemd zouden hebben naar het riviertje de Jordanne in hun geboorteland.

Dat is aardig bedacht, maar chronologisch onmogelijk, omdat de gracht al

in 1691 zo werd genoemd, terwijl de Fransen zich pas na 1710 in de buurt

hebben gevestigd.

De enige aannemelijke verklaring is dat we hier te doen hebben met een bijbelse vernoemingsnaam. Men heeft de naam van de bijbelse rivier de Jordaan gekozen als bijnaam voor de Prinsengracht om daarmee te markeren

dat deze de grens vormde tussen de wijk met de chique grachtenhuizen aan

de ene kant en de snel groeiende volksbuurt aan de andere kant. Later is

die (bij)naam overgegaan van het water op de aangrenzende bewoning, maar

dat is in onze omgeving een heel gewone ontwikkeling, zoals onder andere

de inwoners van Buiksloot, Landsmeer en Weesp ons kunnen bevestigen. Bijbelse vernoemingsnamen zijn bepaald niet uniek in ons land. De namen van plaatsen en wateren in het Heilige Land waren voor onze bijbelvaste voorvaderen verbonden met allerlei associaties, die op zich weer een motief konden leveren om dergelijke namen in de Nederlandse naamgeving toe te passen.