Bonn met uitverkoop op jacht naar inkomsten

Bonn houdt uitverkoop. In zijn jacht naar harde marken, wil minister Theo Waigel (CSU) van Financiën in snel tempo zijn laatste parels verkopen. Daarmee moet een deel van het tekort van 50 miljard mark dat op de begroting prijkt worden gedempt. Havens, vliegvelden, de post, bossen. Zelfs de wegrestaurants langs de Autobahn en een kliniek in Zwitserland worden verzilverd. Alles moet de deur uit.

BONN, 24 JUNI. Met het privatiseringsoffensief, dat momenteel binnen de coalitie van CDU/CSU en FDP druk wordt besproken, wil Waigel het merendeel van de 50 miljard mark binnenhalen die het kabinet in de begroting voor dit en volgend jaar tekort komt. De overheid beschikt over 424 deelnemingen; in 1982 aan het eind van de sociaal-liberale coalitie waren het er nog 958.

Hoewel het plan uit nood is geboren, zijn de privatiseringen ook om economische redenen aantrekkelijk. “De bedrijven die we verkocht hebben, doen het beter dan voorheen”, zei Waigel onlangs.

Het privatiseringsprogramma, waarmee de regering in 1982 begon, was de laatste jaren danig in het slop geraakt. Het aantal deelnemingen van de staat, dat jarenlang was gedaald, steeg vorig jaar zelfs met negentien. Oorzaak: veel staatsbedrijven richtten de laatste jaren weer nieuwe dochters op.

Eerst stond de bureaucratie op de rem bij de privatiseringen. Zo werd de voorgenomen beursgang van de Postbank vertraagd omdat de directies van Postbank en Post AG het niet met elkaar eens konden worden over het gebruik van loketten. Pas nadat beide partijen dit voorjaar een akkoord bereikten over samenwerking, is de weg vrij voor verkoop van de Postbank.

Ook Tank & Rast AG, dat beschikt over honderden wegrestaurants en benzinepompen langs de snelwegen, stond al eerder op de nominatie te worden verkocht. In plaats van ze te privatiseren, werd Tank & Rast begin jaren negentig belast met de sanering van benzinestations in het oosten van Duitsland. Het resultaat was dat Tank & Rast, dat ook motels en kiosken langs de Autobahn in eigendom heeft, in de rode cijfers wegzakte. Nu de bedrijven weer voorzichtig winst maken, wil de regering volgend jaar de helft van het overheidsbelang verkopen. De opbrengst wordt op 700 miljoen tot een miljard mark geschat.

Nog moeizamer ging het bij de deelnemingen in luchthavens. Daar blokkeerden de verschillende deelstaatregeringen privatisering. Pas toen het bestuur van Noordrijn-Westfalen particuliere investeerders in de arm nam voor nieuwbouw van het door brand beschadigde vliegveld van Düsseldorf, kwam er vaart in de privatisering en bood de deelstaat haar belang van 50 procent te koop aan.

Minister Waigel kan met de verkoop van luchthavens flinke slag slaan. De staat heeft ten slotte een belang in vijf belangrijke vliegcentra: Hamburg, Berlijn, Keulen/Bonn, Frankfurt en München. Maar of hij deze allemaal van de hand wil doen valt nog te bezien, omdat een dergelijk besluit ook een aanzienlijk politiek gewicht heeft.

Verder beschikt de staat over deelnemingen in de havens van Duisburg en Lübeck. De naam van Rotterdam werd een half jaar geleden door de Duitsers geopperd als koper van de Duisburgse haven, maar de Nederlanders tonen tot nog toe weinig belangstelling. Daarnaast beschikt de Duitse staat over een aanzienlijke rijkdom aan onroerend goed. Het heeft 110.000 woningen in eigendom en deelnemingen in woningbouwprojecten. Verkoop hiervan levert volgens schattingen verschillende miljarden mark op. Voor zijn aandeel van 58 procent in Deutschbau, dat over meer dan 38.000 woningen beschikte, incasseerde Bonn 1,2 miljard mark.

De afsluiting van de privatisering van luchtvaartmaatschappij Lufthansa is komende herfst gepland. Eind vorig jaar had de overheid haar laatste pakket aandelen (35,6 procent) in de vliegonderneming geplaatst bij de Kredietbank voor Wederopbouw, wat 2,1 miljard mark opleverde. Afhankelijk van de beurskoers kan de verkoop van het laatste pakket aandelen de regering in het najaar nog eens een half miljard opleveren.

Ook zijn er enkele specialiteiten in de aanbieding, zoals de Höhenklinik Valbella in het Zwitserse Davos of het sjieke gastenverblijf van de regering op de Petersberg even buiten Bonn, hoog middenin het groene Zevengebergte aan de Rijn.

De vetste kluif wordt ongetwijfeld binnengehaald met de verdere privatisering van Deutsche Telekom. Het grootste telecommunicatieconcern van Europa ging vorig jaar naar de beurs. De staat heeft nog ruim 75 procent van de aandelen in handen, die op een waarde van 80 miljard mark worden geschat. Formeel mogen er pas na het jaar 2000 aandelen Telekom worden verkocht. Het ministerie van Financiën onderzoekt of het mogelijk is, desnoods via een wetswijziging, nog dit jaar of volgend jaar aandelen te verkopen zodat 20 miljard mark kan worden binnengehaald.

Als dit privatiseringsprogramma met grote snelheid wordt uitgevoerd, waarover nog voor het zomerreces in juli moet worden beslist, kan de staat op een aanzienlijk bedrag rekenen. Duitsland zal met deze privatiseringen in staat zijn aan de criteria voldoen voor de monetaire unie, liet de bondskanselarij van Helmut Kohl vorige week geruststellend weten.

Het is echter riskant je met privatiseringen rijk te rekenen. De tegenvallende privatiseringen in het jaar 1996 liggen nog vers in het geheugen. De regering had zich al een recordsom van 9 miljard toebedeeld. Aan het eind van het jaar bleven slechts een magere 2,3 miljard mark over.

Minister Waigel heeft al gezegd dat privatisering alléén niet genoeg is om de begrotingsmisère op te lossen. Verdere bezuinigingen op de uitgaven zijn, aldus Waigel vorige week, onontkoombaar.