Afvalterreur in Duitsland; Een grijze, groene, gele en blauwe ton

Koken is in Duitsland een kwelling. Kan de geëngageerde cuisinier in de Nederlandse Heimat al het huisafval naar hartelust in twee afzonderlijke afvalemmers werpen, bij de buren aan de Rijn is dat anders.

Er gaat in Bonn geen week voorbij, of het 'Hollandse wonder' wordt geprezen. Maar in milieubewustzijn overtreffen de Duitsers ons royaal. Gooit de Nederlander zijn schillen, rotte tomaten, kaaskorsten en het doorzichtige folie-zakje van de pijnboompitten in twee emmers, de Duitsers hebben er meer: een grijze, een groene, een gele en een blauwe ton.

Al jaren verzamelen, ontleden en selecteren zij dagelijks braaf hun afval. De Duitse keuken wordt ontsierd door ten minste vier afvalemmers. En ook het glas gaat apart de bak in; zelfs schoenen en oude kleren moeten gescheiden en in eigen containers langs de weg worden gestort.

Buiten voor het huis verdringt een kordon plastic tonnen met de geur van een vochtige kelder onbarmhartig het genoegen van de bloementuin. Een actiegroep tegen deze landschapsverontreiniging is nergens opgericht. Wie op een appartement woont, heeft pech gehad. Het balkon moet worden opgeofferd aan smakeloos plastic. Met een enkele bloemenbak is de strijd tegen de gele, blauwe, groene en grijze ton niet te winnen. Een warme zomerdag verdrijft de bewoner van zijn kamer naar de oevers van de Rijn. De illusie van de stenen tuin op de eerste verdieping is allang opgegeven.

In de keuken wordt de bewoner in het keurslijf geperst van de 'afval-planner 1997' ('Uw persoonlijke data in één oogopslag'). Tien verschillende vakjes, waarin alle data voor het hele jaar moeten worden ingevuld, zodat de vuilnismannen voor het groot vuil, oud papier, de bioton, de gele ton en grijze ton op tijd kunnen worden bediend. 'Goed zichtbaar in huis ophangen', waarschuwt de planner op grijs papier.

IJskasten, televisies, computers, schadelijke stoffen en compost: alles wordt ingezameld. Daarvoor moet je wel naar aparte stortplaatsen en vaak op bepaalde tijden: de lege drankflessen mogen niet voor zeven uur, 's avonds nooit en ook op zondag niet worden weggegooid. Batterijen, waarover Nederland zo moeilijk doet, kun je nergens kwijt.

Met een fulltime-baan is dit niet bij te houden. De vaste werknemer, overstresst door de eisen van zijn afval-planner, eet daarom weinig thuis. Hij is de eigen keuken ontvlucht.Als het grijze velletje gerecycled papier zoekraakt, is de bewoner reddeloos verloren. Het scheidingspercentage in Duitsland is hoog, maar de helft ervan wordt vast en zeker veroorzaakt door kwijtgeraakte afval-planners.

Degene die op heterdaad wordt betrapt terwijl hij in gedachten verzonken een zilveren flessendop in de grijze ton werpt en niet in de gele, is nog niet jarig. Hij valt ten prooi aan bestraffende woorden van de huisbaas die 's avonds tijdens zijn controletocht een greep in de tonnen doet, of aan escalaties binnen het gezin waarbij soms alleen een 'witte jas' nog redding kan bieden. Wie de hindernissen, elke dag weer, heeft overwonnen - de steeltjes van de tomaten in de groene bak heeft geworpen, het laagje folie uit het blik Nesquik in de gele, het papieren zakje van het meel in de blauwe, het blikje van de maïs in de grijze en het kunststoffen bakje van de yoghurt in de grijze ton - of was het toch de gele? - kan zich eindelijk aan het koken te buiten gaan. Er moet tenslotte ook gegeten worden.

Door de sorteerwoede van de groen-bewuste Duitsers draait de recycling-industrie op volle toeren. En is de hoeveelheid echt afval (uit de grijze ton) opvallend veel kleiner geworden. Alleen al de zuidelijke deelstaat Baden-Württemberg wist de vuilnishoop in enkele jaren te halveren, van 535 kilo per inwoner per jaar naar 263 kilo. Daarmee dreigt de milieubewuste burger ten prooi te vallen aan zijn eigen ijver. Terwijl de afvalberg kleiner wordt, worden de rekeningen van de vuilnisman hoger. In het westen van Duitsland hebben de inwoners de kosten voor de reinigingsdienst de laatste jaren zien verdubbelen. In het oosten is de ophaalservice zelfs 55 procent duurder geworden. Volgens een studie van de Bond voor Milieu- en Natuurbescherming betaalt een gezin van drie personen gemiddeld 320 mark per jaar. in sommige steden zelfs 570 mark. En de kosten zullen nog verder stijgen.

Waarom, vragen velen zich af, moeten de burgers die jarenlang met dure reclamespots werden aangespoord hun huisafval te scheiden, ondanks de krimpende vuilnisberg steeds dieper in de geldbuidel tasten? Het antwoord is simpel: doordat het merendeel van het verpakkingsmateriaal gerecycled wordt, worden de grote vuilverwerkingsinstallaties nog maar gedeeltelijk benut. Ze hebben een overcapaciteit. De vaste kosten zijn evenwel gelijk gebleven.

Intussen is een heus 'afval-toerisme' ontstaan, waarbij vuilnismannen honderden kilometers in de omgeving rondrijden op zoek naar goedkopere vuilverwerkingsbedrijven. Sommige gemeenten spreken van een 'noodtoestand'. Vooral plaatsen die dure afvalcentrales hebben gebouwd waar het vuilnis kan verrotten, versmeulen of worden verbrand, laten de burgers opdraaien voor de eenmaal gepleegde investeringen. En zo betalen de Duitse verbruikers almaar meer marken voor steeds minder afval.

Zou iemand durven voorstellen de gang naar Canossa te maken en terug te keren naar die twee Nederlandse afvalemmers in de keuken, zodat koken weer een genot wordt?