Sceptische reacties in VS op 'een zorgwekkend tabaksakkoord'

NEW YORK, 23 JUNI.De eerste reacties op het vrijdagavond bereikte tabaksakkoord in de Verenigde Staten zijn uitgesproken sceptisch. Enkele hoge functionarissen van onder meer Wisconsin en Minnesota vinden dat de tabaksindustrie er te gemakkelijk afkomt. Ook anderen vinden dat er te veel concessies zijn gedaan aan de industrie.

De New York Times spreekt in een hoofdartikel onder de kop 'Een zorgwekkend tabaksakkoord' van een akkoord met een industrie die de afgelopen decennia zoveel beperkingen heeft weten te omzeilen “dat we moeten aannemen dat de tabaksbaronnen zich ook hier wel uit weten te redden”.

Het ontwerp-akkoord tussen de tabaksindustrie en officieren van justitie van veertig staten is naar het Witte Huis gestuurd voor nadere bestudering. Het akkoord moet de basis vormen voor een wet die in het najaar op de agenda van het Congres komt. De wet zal de tabaksindustrie voor de komende 25 jaar vrijstellen van rechtsvervolging en lopende zaken schikken. De tekst van het ontwerp-akkoord is niet openbaar gemaakt, dus het Amerikaanse publiek en belanghebbenden moeten nog raden naar de volledige inhoud.

Vooralsnog is duidelijk dat de industrie 368 miljard dollar betaalt, uitgespreid over vijfentwintig jaar. Bovendien stort de industrie vier miljard dollar per jaar in een fonds voor boetes die volgen uit rechtszaken. Het geld dat de staten krijgen van die 368 miljard dollar wordt gebruikt om anti-tabaksreclame te maken. De industrie zal ook zeer worden beperkt in de vormen van reclame die zij nog mag maken. Gebruik van billboards, Internet en sportsponsoring zijn voortaan allemaal verboden.

In vijf jaar moet het roken onder jongeren zijn teruggebracht met 30 procent, in zeven jaar met 50 en in tien jaar met 60 procent. Voor elk procentpunt dat niet wordt bereikt betaalt de industrie 80 miljoen dollar tot een maximum van 2 miljard dollar. Nicotine zal als geneesmiddel worden gereguleerd en komen te vallen onder het Amerikaanse departement voor voedsel en geneesmiddelen, de FDA (Food and Drug Administration).

Uitspraken van deelnemers aan de onderhandelingen en uitgelekte fragmenten van het akkoord laten zien dat de kleine lettertjes bijzonder belangrijk zijn. De tekst die betrekking heeft op toezicht door de FDA heeft al felle kritiek uitgelokt van David Kessler, voormalig hoofd van dat departement. Kessler heeft in de afgelopen vier jaar, toen hij nog in functie was, als een bok op de haverkist gezeten waar het ging om beperkingen van tabaksreclame en pogingen om nicotine te reguleren. Nu maakt hij samen met Everett Koop, voormalig minister van Volksgezondheid, deel uit van een adviescommissie voor tabak, die het Witte Huis en het Congres zal inlichten over het ontwerp-akkoord.

In een eerste reactie vanuit Denver juichte president Clinton het bereiken van een akkoord toe. De president liet zich echter niet uit over de inhoud van het akkoord. “We moeten nu zorgvuldig bekijken of het goedkeuren van dit ontwerp-akkoord de openbare gezondheid, maar vooral de gezondheid van onze kinderen verregaand zal beschermen”, aldus Clinton.

Kessler vindt het een pluspunt dat nicotine nu door de overheid kan worden gereguleerd. In het akkoord staat echter ook dat als de FDA lagere nicotinegehaltes vereist, zij ook moet bewijzen dat dat tot “aanzienlijke gezondheidsverbeteringen” leidt. Ook moet de FDA bewijzen dat door het verlagen van het nicotinegehalte niet een zwarte markt van sigaretten met een hoog nicotinegehalte ontstaat. Kessler: “Het zou een grove fout zijn om de zeggenschap over nicotine te compromitteren of er afstand van te doen. Als je naar de juridische kant (van dit akkoord) kijkt, kun je gerust zeggen dat het geen vooruitgang is maar een stap terug.”

De tabaksindustrie hield zich dit weekeinde vrij stil. Dat de industrie, die in veertig jaar van tabaksprocessen nooit een grote rechtszaak heeft verloren, dit voorjaar opeens bereid was te onderhandelen verbaasde vriend en vijand. Feit was dat veertig staten processen aan het voorbereiden waren om de verpleegkosten van tabaksslachtoffers vergoed te krijgen van de industrie. Bovendien zijn er de laatste jaren documenten uitgelekt die aantonen dat intern onderzoek bij tabaksbedrijven al lang had uitgewezen dat nicotine verslavend is. Jeffrey Wigand, hoofd van het intern onderzoek bij Brown & Williamson, het derde tabaksbedrijf in de VS, was naar buiten getreden en bleek bereid tegen de industrie te getuigen. De grote tabaksgiganten begonnen 'm te knijpen.

Na luttele maanden ligt er nu een akkoord. Is dat niet verdacht snel na de jarenlange bittere strijd? De tabaksindustrie, die in de VS jaarlijks 45 miljard dollar omzet, lijkt er blij mee. Verhoging van de prijs van pakjes sigaretten met 75 dollarcent financiert hun betalingen voor de komende vijfentwintig jaar. Bovendien kijken bedrijven als Philip Morris (Marlboro) en RJR Nabisco (Camel) al lang over de grens waar de echte groei zit - Azië, Oost-Europa, Latijns Amerika. De VS vormen een stagnerende markt.

Er zijn weliswaar ongeveer 50 miljoen Amerikaanse rokers, maar dat aantal groeit niet meer. De aandeelhouders drongen aan op een akkoord om rust in de tent te krijgen. De aandelen van Philip Morris en RJR Nabisco hadden altijd sterk te lijden onder de boven hun hoofd hangende rechtszaken. Sinds de onderhandelingen in april begonnen, is het aandeel MO (Philip Morris) dan ook gestaag gaan stijgen.

De officieren van justitie zijn blij omdat zij hun achterban kunnen laten zien hoe ze de tabaksindustrie hebben getemd. Ook de advocaten van tabaksslachtoffers die zaken hadden lopen zijn blij want ze worden riant vergoed om zich rustig te houden. De enige die erbij inschiet is de Amerikaanse roker, die moet betalen. Zijn sigaretten worden duurder en hij kan geen verhaal meer halen.

De Amerikaanse belastingbetaler betaalt ook mee want alle miljardenbetalingen voor de industrie zijn aftrekbaar. Het is dus de vraag of de tabaksindustrie zich niet wederom uit een moeilijke situatie heeft weten te redden. Het ontwerp-akkoord heeft nog een lange weg te gaan voor het wet wordt en ook daarna zullen onderdelen ervan waarschijnlijk nog jarenlang worden aangevochten in de rechtbanken. Niettemin zullen beleggingsadviseurs vanaf vandaag hun cliënten voorhouden: koop tabaksaandelen!