Mats Ek toont meesterschap in eigentijdse versie van klassiek ballet

Holland Festival. Gezelschap: Cullberg Ballet. Productie: The Sleeping Beauty, choreografie: Mats Ek, muziek: P.I. Tsjaikovsky, decor en kostuums: Peder Freiij; licht: Göran Westrup. Gezien: 21/6, Koninklijk Theater Carré, Amsterdam, daar nog te zien 23/6.

Indrukwekkend, ontroerend, fascinerend, verfrissend, gedurfd, geestig, ontwapenend, aangrijpend, dat zijn de woorden die het eerst opkomen na het zien van Mats Eks versie van het sprookje van De Schone Slaapster. De Zweedse choreograaf Ek had al een wereldwijde reputatie als vernieuwer van oude sprookjesballetten verworven door zijn bewerkingen van Giselle en Het Zwanenmeer.

De in het kader van het Holland Festival gegeven voorstellingen van zijn The Sleeping Beauty uit 1996 zijn opnieuw een bewijs van Eks bijzondere talent om oude dingen in een volstrekt nieuw licht te plaatsen, zonder het oude te ridiculiseren of parodiëren.

Het is aan sprookjes eigen dat ze in hun kern universele en tijdloze waarheden herbergen en Mats Ek is een grootmeester in het scheppen van eigentijdse dansvormen om die kernen bloot te leggen. In zijn Doornroosje, waarvoor hij Tsjaikovsky's fameuze compositie gebruikt, zien we de opbloeiende relatie tussen twee verwachtingsvolle, in elkaar opgaande jonge mensen, weliswaar aangeduid met de titel koning en koningin maar nergens beantwoordend aan het beeld dat daar gewoonlijk bij wordt opgeroepen. De twee zijn boordevol erotische verlangens en verrukkingen, hetgeen resulteert in een zwangerschap die aan duidelijkheid van pijnen, angst, hoop en zenuwen niets te raden overlaat.

De traditionele feeën rond de nog ongeboren prinses Aurora hebben hier de functie van verpleegsters in een kraamkliniek. Uiteraard hebben ze de beste bedoelingen ten aanzien van moeder en toekomstig kind, maar niets menselijks is hun vreemd en ze manifesteren zich dan ook vooral als op zichzelf geconcentreerde wezens met een eigen, nadrukkelijk gemanifesteerde, geaardheid.

Alle personen in het Doornroosje-drama tonen bij Mats Ek een tweezijdigheid - niemand is bij hem alleen maar goed of alleen maar kwaad zoals dat in sprookjes meestal juist wel het geval is. Zo is de boze fee Carabosse niet alleen de, een injectiespuit hanterende, 'verlosser' van de ter wereld komende Aurora én degene die haar later tot de heroïnenaald overhaalt, Carabosse is ook de man aan wie zij zich vrijwillig en gelukzalig overgeeft om aan zijn zijde een leven van vermeend geluk te leven.

'Prins' Désiré, die haar uit die gedrogeerde wereld bevrijdt, is niet de goudgelokte nobele held, hij is ook een moordenaar met racistische trekjes. Aurora's ouders zijn niet louter en alleen een haar met zorgen en liefde omringend koppel zoals het sprookje ons wil doen geloven, maar evenzeer minnaars die genoeg hebben aan elkaar en de puber Aurora in het sop van haar rebelse eenzaamheid laten gaarkoken.

Juist die aspecten maken Eks benadering interessant en openen zo opnieuw de ogen voor droom en realiteit. De onverbloemde erotiek en de relativerende humor waarmee situaties worden gemarkeerd zijn gedurfd en verfrissend. De manier waarop emoties in dansbeweging zichtbaar worden is helder, direct en tegelijkertijd ook ongrijpbaar poëtisch.

Ek maakt bijvoorbeeld de hevigheid van gevoelens zichtbaar in de vermenigvuldiging van personages: de uitzinnige blijdschap van de toekomstige vader wordt vertolkt in de verschijning van een menigte identieke vaders. Een ander voorbeeld: Aurora's wijze van leven buiten de realiteit krijgt behalve in de structuur van de choreografie ook gestalte door vervormende tempoveranderingen in de muziek of zich steeds herhalende muzikale frases, alsof de naald in de groef van de plaat blijft steken. Adembenemend vond ik Aurora's lichamelijke reactie op de eerste heroïneshot - de 'prik' -, het meedogenloos schokkend begin van een langdurige, geestelijke slaap. In deze productie is zo'n rijkdom aan details, zowel in beweging als in beelden, karakterisering, associaties en verwijzingen naar de traditionele Schone Slaapster dat het niet allemaal in één keer te bevatten is, ook al is de wonderlijke vermenging van boerse, bijna groteske en onhandig aandoende beweging met de precisie en scherpte van de gecontroleerde, langlijnige klassieke vorm inmiddels vertrouwd. Het toneelbeeld en de kostumering (van Peder Freiij) hebben in hun soberheid en materiaalkeuze eenzelfde verwarrende schoonheid. De dansers zijn stuk voor stuk voortreffelijk en zeer overtuigend in hun rolinterpretaties. Mats Eks Sleeping Beauty is een dans- en theaterbelevenis van de eerste orde.