Deelname Rusland belangrijkste stap top

Rusland mag de afgelopen jaren aan macht en aanzien hebben ingeboet, president Jeltsin sprak dit weekeinde in Denver als gelijke mee met de leiders van de grote democratieën in de wereld.

DENVER, 23 JUNI. Rusland hoort erbij. Dat was de boodschap van de topontmoeting van wereldleiders het afgelopen weekeinde in Denver. President Clinton heeft de top aangegrepen om de Russische president Jeltsin voor het eerst een volwaardige plaats te geven tussen de grote industrielanden.

Weliswaar is Rusland formeel nog niet toegelaten tot de Groep van Zeven (de G7). Maar volledige Russische deelname aan de politieke besprekingen op de jaarlijkse top is niet meer terug te draaien, na de prominente rol die de Amerikaanse gastheren in Denver aan Jeltsin hadden toebedacht.

Om te beginnen was de G7 omgedoopt tot De Top van de Acht. Vlak voor het begin van de bijeenkomst kondigde president Clinton aan dat Rusland wordt toegelaten tot de Club van Parijs, die zich met de schuldenproblematiek van landen bezighoudt. Jeltsin viel vervolgens de eer te beurt om vrijdagavond als eerste het woord te mogen voeren tijdens het diner waarmee de top werd geopend. En nadat de twee dagen van overleg gisteren waren afgesloten, verklaarden de andere leiders eenstemmig dat de inbreng van de Russische president buitengewoon nuttig en vruchtbaar was geweest.

Voorbij zijn de tijden dat de G7 alleen tijdens de lunch een plaatsje voor Moskou inruimde, zoals in 1991 voor Gorbatsjov. Voorbij ook zijn de tijden dat de Russische leider werd behandeld als een verdwaalde gast die op zijn best uit beleefdheid aan tafel wordt geduld. “Wat we hier zien is een grootscheepse integratie van Rusland in de toonaangevende instellingen in de wereld, op een manier die voor ons allemaal heel positief is”, zei Clinton. En zijn onderminister van Financiën Larry Summers noemde de toetreding van Rusland tot de Club van Parijs “het financiële einde van de Koude Oorlog”.

Algemeen hebben de G7-landen de Russische deelname nu geaccepteerd, ook Japan dat zich er aanvankelijk tegen verzette. Alleen op zaterdagmiddag, toen financiële en macro-economische onderwerpen aan de orde kwamen, was de G7 nog ongeveer een uur in oude samenstelling bijeen. Jeltsin benutte die tijd voor een ontmoeting met vertegenwoordigers van het Amerikaanse bedrijfsleven.

De bescheiden omvang van de Russische economie biedt op zichzelf onvoldoende rechtvaardiging voor een Russisch lidmaatschap van de exclusieve club van economische grootmachten. Maar voor president Clinton hebben politieke argumenten de doorslag gegeven om Rusland toch een grote plaats op de top te geven.

Symbolisch is de Russische deelname, waar Jeltsin al lang op gebrand was, van groot belang. De Russische president ontleent er prestige aan in het buitenland, en naar hij hoopt ook in eigen land. Moskou mag de afgelopen jaren sterk aan macht en aanzien hebben ingeboet, nu praat Jeltsin toch als gelijke mee met de leiders van de grote democratieën in de wereld. Dat ze nog geen officieel lid zijn van de club is voor de Russen van ondergeschikt belang. “Onze houding is pragmatisch”, zei vice-premier Tsjoebais.

Clinton heeft zich in Denver niet alleen als gastheer opgesteld, hij heeft ook leiderschap getoond. Door Jeltsin volop te laten schitteren op het wereldtoneel, versterkt hij de Amerikaanse band met Moskou. Tegelijk verankert hij Rusland zoveel mogelijk in de wereld van de vrije-marktdemocratieën.

Nu de NAVO op het punt staat landen uit het voormalige Oostblok in haar midden op te nemen, wil de Amerikaanse president op alle mogelijke manieren voorkomen dat Rusland zich van het Westen isoleert. Voor de veiligheid in Europa is dat van groot belang, maar ook op tal van andere terreinen. In de marge van de top bereikten de VS en Rusland bijvoorbeeld overeenstemming over aanscherping van de sancties tegen Irak.

Voor dergelijke vormen van samenwerking op internationaal vlak is een goede verstandhouding tussen Washington en Moskou onontbeerlijk. Daarnaast wees Clinton er gisteren op dat Rusland niet alleen in Europa een belangrijke macht is, maar ook in het gebied rond de Stille Oceaan. Door de Russische deelname heeft binnen de G7 een zekere “accentverschuiving” plaatsgevonden, aldus Clinton, van de traditionele transatlantische dominantie, naar een iets grotere inbreng van Azië, waar ook Japan en de VS belangrijke machten zijn.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Primakov ontkende in Denver met kracht dat Rusland zijn plaatsje aan de tafel van de G7 had verdiend door zich niet langer te verzetten tegen de uitbreiding van de NAVO. Rusland blijft daar formeel tegen gekant, en Jeltsin zal volgende maand ook niet aanwezig zijn op de top in Madrid waar de NAVO een aantal landen van het voormalige Warschau-pact zal uitnodigen toe te treden. Maar sinds Moskou vorige maand in Parijs de zogeheten Stichtingsakte heeft ondertekend, die Moskou nauw bij de NAVO betrekt, hebben de Russen zich de facto bij de uitbreiding neergelegd. Het woord onacceptabel reserveren Russische diplomaten nu voor de volgende fase in de expansie van de NAVO: de mogelijke toetreding tot het bondgenootschap van landen van de voormalige Sovjet-Unie.

De Top van de Acht verkeerde in de luxueuse positie dat de agenda niet werd beheerst door acute economische of internationaal-politieke crises. De leiders konden zich daardoor geduldig buigen over dossiers die op lange termijn van groot belang zijn, aldus de woordvoerder van president Clinton. Veel concreets leverde het niet op.

Over maatregelen om het milieu te beschermen is intensief gesproken. Maar aan de vooravond van de milieuconferentie van de Verenigde Naties, deze week in New York, lukte het de top tot grote teleurstelling van de Europeanen niet om overeenstemming te bereiken over een krachtige gezamenlijke opstelling. Ook de hulp aan Afrika stond prominent op de agenda, maar dit leidde eveneens tot weinig. Hierdoor verbleekte de ster van voorzitter Clinton enigszins.

Voor de Europese Unie, vertegenwoordigd door premier Kok en Commissie-voorzitter Santer, was van belang dat de top steun uitsprak voor invoering van de euro, althans als het een sterke munt kan zijn, of in de woorden van slotverklaring: op een manier “die bijdraagt aan de stabiliteit van het internationale monitaire systeem”. Zo kort na de Europese top in Amsterdam was het belangrijk om de wereldleiders te laten weten dat de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU) weer op de rails staat, aldus Kok.

Op economisch terrein onderschreven alle deelnemers verder dat “meer openheid en integratie van de economieën in de wereld” gewenst is. Maar daarnaast werd ook de keerzijde erkend van deze ontwikkeling die dikwijls wordt samengevat met de term “globalisering”. Speciale inspanningen zijn nodig om te zorgen dat “alle lagen van de bevolking en alle landen kunnen delen in de welvaart”, aldus de slotverklaring. Hoezeer de Amerikanen ook pronkten met het aanhoudende succes van de Amerikaanse economie, het veelbesproken “Amerikaanse model” werd daarom door de andere landen niet omarmd.

De Britse premier Tony Blair was degene die voor het dilemma van de globalisering, de spanning tussen economische dynamiek en sociaal beleid, een oplossing trachtte te vinden. Met zijn belofte werkgelegenheid op de volgende top in Birmingham bovenaan de agenda te zetten, gaf hij als nieuwkomer direct zijn visitekaartje af. Hij beseft dat de globalisering goede advocaten nodig heeft, die oog hebben voor de vrees die internationalisering van de economie bij veel mensen opwekt. Anders verspelen politieke leiders het contact met hun kiezers.

In de Amerikaanse media is het nieuws over de top weggedrukt door de vrijdag bereikte schikking die de tabaksindustrie aan banden legt. Maar president Clinton had desondanks reden om de bijeenkomst gisteren een succes te noemen. De deelname van de Russische president Jeltsin aan de top van Denver markeert een belangrijke stap vooruit bij de vormgeving van de wereld na de Koude Oorlog.