Turkse president tracht fundamentalisten te weren

ANKARA, 21 JUNI. In een poging de moslim-fundamentalistische Welvaartspartij buiten de regering te houden, heeft de Turkse president Suleyman Demirel de rechts-liberale Mesut Yilmaz gisteren tot formateur benoemd.

De 50-jarige leider van de Moederlandpartij kreeg de opdracht binnen negen dagen een regering te vormen “die de huidige politieke spanningen in het land moet wegnemen”, aldus een verklaring van het presidentiële paleis.

Slaagt Yilmaz er niet in zijn opdracht uit te voeren, dan komt de huidige vice-premier, Tansu Çiller, aan zet. Deze leider van de conservatieve Partij van het Juiste Pad (DYP), de derde grootste partij in het parlement na de Welvaartspartij en de Moederlandpartij, noemde de benoeming van Yilmaz “een coup van Cankaya”. Daarmee verwees ze zowel naar de wijk in de Turkse hoofdstad Ankara waar het presidentiële paleis is gevestigd als naar de in haar ogen “ondemocratische maatregel” van Demirel.

Çiller had gehoopt het premierschap van de Welvaartspartij te kunnen overnemen nadat Erbakan woensdag het ontslag van zijn regering had ingediend. De coalitiepartners overhandigden de president tegelijk een nieuwe regeringsformule: opnieuw de DYP en de Welvaartspartij, aangevuld met de ultra-nationalistische en de op de islam georiënteerde Grote Verenigde Partij (BBP). Die coalitie zou over 282 van de 550 zetels in het parlement beschikken. Deze nieuwe regering zou onder leiding komen van Çiller en “op korte termijn” vervroegde verkiezingen uitschrijven.

Pagina 5: Formateur: binnen negen dagen regering

Volgens Erbakan is de opstelling van Demirel onjuist, omdat hij “de meerderheid van het parlement negeert”. Toch komt het niet als een verrassing dat de Turkse president het diktaat van Erbakan en Çiller naast zich neerlegt en Yilmaz als eerste het mandaat verstrekt. Voor de seculiere meerderheid in het land, evenals de machtige legerstaf, is het onbelangrijk of Çiller dan wel Erbakan premier is. Hun belangrijkste zorg is dat de fundamentalisten uit de regering verdwijnen. Op die manier wordt voorkomen dat de politieke islam het overheidsapparaat nog verder infiltreert.

Yilmaz herhaalde gisteren dat hij niet bereid is om met de Welvaartspartij samen te werken, die met 21,3 procent van de stemmen de grootste partij is. Yilmaz twijfelde er niet aan dat hij binnen negen dagen in staat is “om een regering samen te stellen die het land naar vervroegde verkiezingen in het voorjaar van 1998 voert”. De twee sociaal-democratische partijen, de Democratisch Linkse Partij (DSP) van Bulent Ecevit en de Republikeinse Volkspartij van Deniz Baykal, zijn bereid om Yilmaz te steunen bij de vorming van “een regering zonder de islamieten”, maar daarmee heeft hij geen meerderheid in het parlement.

De indruk is dat Yilmaz er op gokt dat hij ofwel zijn aartsrivaal Çiller bereid vindt om aan zijn regering van brede samenstelling deel te nemen, ofwel de oppositie in haar partij, die zich het voortbestaan van een coalitie met de Welvaartspartij verzet, weet over te halen hem te steunen. Çiller verklaarde gisteravond dat ze wel met Yilmaz wil praten, maar slechts als zijn Moederlandpartij zich aansluit bij de nieuwe meerderheidsformule van haar en Erbakan.

De spanningen in Turkije zijn het gevolg van de groeiende weerstand in seculiere kringen, aangevoerd door het leger, over de radicale uitwassen van de politieke islam sinds het aan de macht komen van de Welvaartspartij onder leiding van premier Necmettin Erbakan midden vorig jaar. Het was voor het eerst in de ruim zeventigjarige geschiedenis van de Turkse republiek dat het hoofd van een islamitische partij een regering leidde.

De legerstaf, de traditionele beschermers van het wereldlijke karakter en de westerse oriëntatie van Turkije, dreigde vorig week zelfs met “een gewapend ingrijpen” als de seculiere identiteit van het land in het geding komt. De militairen namen sinds 1960 al drie keer de macht over in Turkije. Ook loopt er een procedure bij het constitutionele hof om de Welvaartspartij te ontbinden op grond van anti-seculiere activiteiten.