Texaanse toestanden

Denemarken, dat is zo'n rustig landje waar je zo weinig van hoort, dat het vaak onderschat wordt. Ex-minister (ex-) Smit-Kroes mocht ons eigen land bijvoorbeeld graag dreigen met verwording tot 'het Jutland van Europa', als we niet als de wiedeweerga een zoveelste berg asfalt of spoorgrind gingen storten.

Ze moest eens weten! Denemarken is om te beginnen zo ongeveer het enige land in Europa dat het hoofd koel houdt over de Europese eenwording, en de beslissing over het overdragen van stukken soevereiniteit bij de bevolking legt, waar ze thuishoort. Maar ook op het gebied van grote infrastructurele projecten kunnen we inmiddels wat van de Denen leren. Neem nu de verbinding tussen Kopenhagen en het Zweedse Malmö over de ›resund, waaraan sinds 1993 gewerkt wordt. Zestien kilometer tunnel en brug over open zee met halverwege een kunstmatig eiland met vier rijbanen plus dubbel spoor. De langste moderne oeververbinding en bestaat grotendeels slechts uit ouderwetse dijk. De Westerscheldeverbinding moet wel een tunnel worden, maar die is nog een stuk korter - en nog niet eens aanbesteed.

Een verkeersader van ›resund-kaliber leg je niet voor een habbekrats aan. Een legertje Deense en Zweedse bedrijven, voor de gelegenheid verenigd in het ›resund-Consortium, stopt er een slordige 4,5 miljard gulden in. Dat geld moet na de opening in 2000 uiteraard worden terugverdiend door middel van tolheffing. En flink ook. Voor wie al pijn lijdt onder de tarieven op de Franse autoroute is het even schrikken: personenauto's gaan rond de vijftig gulden per overtocht betalen, vrachtauto's aanzienlijk meer.

Voor dat geld wil je natuurlijk niet eindeloos bij een tolhokje wachten, terwijl de veerboot van Kopenhagen naar Malmö vol vrolijk wuivende passagiers voorbijvaart. En dat is een probleem. Want hoe hef je tol zonder de passanten aan te houden? Met behulp van elektronica!

Helaas is dat gemakkelijker gezegd dan gedaan. Je zou natuurlijk wat camera's boven de weg kunnen hangen die kentekens fotograferen. Achteraf kun je dan die kentekens opsporen en bij de eigenaar een acceptgiro in de bus laten vallen. Het is op zijn best een omslachtige en peperdure methode. Slecht leesbare kentekens kunnen leiden tot fouten en protesten. Bij huur-, lease- en bedrijfsauto's krijgt de eigenaar de rekening in plaats van de gebruiker, terwijl dat vaak niet de bedoeling is. Wanbetalers en vergeetachtigen, liefst uit verre buitenlanden, doen de incassokosten torenhoog oplopen, enzovoorts. Maar er is in het geval van de ›resund nog een doorslaggevend argument tegen camera's: de Zweedse wet verbiedt het gebruik ervan voor dit soort doeleinden.

Het Engels-Nederlands-Duitse bedrijf CMG mag nu voor het Consortium gaan uitzoeken hoe het wel moet, en dat zal nog niet meevallen. De relatief simpelste en effectiefste oplossing zou zijn om regelmatige gebruikers een vooruitbetaald abonnement te geven, met een zender-chip, een transponder, in de auto. Elke keer dat de auto het tolpunt passeert, seint de chip zijn identificatienummer door en wordt het verschuldigde geld automatisch in mindering gebracht op het tegoed. Zo'n transponderchip zou gewoon in het dashboardkastje kunnen liggen. (Niet in de broekzak, want dan betaal je ook als je met een ander meerijdt!) Auto's zonder abonnement of met een onvoldoende saldo kun je meteen door incasseerders in kittige BMW-tjes laten klemrijden of met acceptgiro's bestoken, al is niet duidelijk hoe je van transponderloze sluipauto's het kenteken moet achterhalen als je geen camera's mag inzetten.

Maar abonnementen werken alleen als het gros van de passanten een abonnement heeft en slechts een kleine fractie 'met de hand' betaalt. Dat is geen bezwaar voor een spitsstrook van Leiden naar Den Haag, maar wel voor de ›resund-verbinding. Slechts 20 procent van het verkeer zal bestaan uit regelmatige gebruikers, de rest komt eenmalig langs. Toch denkt CMG aan een systeem met een transponderchip.

Het is een idee met veel haken en ogen. Het vooronderstelt bijvoorbeeld, dat in beginsel elke auto in Europa een chip bevat die met hun tolsysteem compatibel is. Voorlopig is dat niet het geval. Verder komen zonder vooruitbetaalde abonnementen alle bezwaren terug die tegen systemen gebaseerd op camera's bestaan. Nu zijn er wel plannen om alle auto's met een elektronische identificatiechip uit te rusten - mooi in de strijd tegen het jatten van auto's. Maar als die chip ook voor zaken als tolheffing gebruik gaat worden, onstaan er serieuze privacy-problemen. Er ontstaan dan her en der verspreide gegevensbestanden waarmee, als je ze koppelt, ieders automobiele gangen precies zijn na te gaan. Die bestanden bevinden zich bij overheden, commerciële tolwegexploitanten, eventueel ook beheerders van parkeergarages en -terreinen, en god weet waar nog meer. En die bestanden zúllen gekoppeld worden, al was het maar om banken in staat te stellen de verschuldigde betalingen automatisch te verrichten. Verder zal justitie zeker belangstelling tonen en het niet bij beleefde verzoeken alleen laten. Men vindt het daar al belachelijk dat er in woonhuizen niet mag worden afgeluisterd, en weet vooraanstaande criminologen als professor Fijnaut daarbij aan zijn zijde. In het opeisen van simpele verplaatsingsgegegevens zal men dus geen been zien.

En dan is er nog de commercie die altijd op de loer ligt. Adresbestanden zijn gouden handel. Legio bedrijven kwijlen bij de gedachte aan adresbestanden van woonwerkrijders, kilometervreters, zondagsrijders of spitstoeristen. Wie houdt ze tegen? De overheid? Ach, de staat Texas heeft onlangs het hele hebben en houden van alle Texanen, te weten personalia, rijbewijsnummer, kenteken, en dergelijke voor alle staatgenoten toegankelijk op het internet gegooid, juist vanwege hun versie van de Wet op de Openbaarheid van Bestuur (www.publiclink.com). Openbaarheid van het stuur is dichterbij dan men denkt.