Huiveringwekkend advies

Een paar maanden geleden stond in het tijdschrift Inside Chess een necrologie van Erling Tholfsen (1904-1996) waaruit bleek dat die in 1928 op de olympiade in Den Haag in het team van de Verenigde Staten speelde en in de jaren twintig en dertig beroepsschaker probeerde te zijn, wat niet goed lukte.

Later zei hij dat hij tien jaar van zijn leven verknoeid had met schaken. Niet hierdoor zal Tholfsen de schaakgeschiedenis ingaan, maar door iets wat zijn dochter vertelde aan de schaakhistoricus Jason Luchan. Toen een keer de moeder van een kleine jongen die veel van schaken hield bij Tholfsen kwam voor advies, had hij gezegd: “Doe alles wat u kan om hem er van af te brengen, mevrouw Fischer.“

Wij lachen, en we huiveren bij de gedachte wat we gemist zouden hebben als mevrouw Fischer naar Tholfsen had geluisterd, want al is het later mis gegaan met haar zoon Bobby, nog steeds beschouwen we zijn optreden als het indrukwekkendste wat de schaakwereld ooit gezien heeft.

Het is onrechtvaardig tegenover Karpov en Kasparov, de vaste sterren die veel langer schitteren dan Fischer het heeft gedaan. De nieuwe ratinglijst van de FIDE, geldig vanaf 1 juli, is uit. Dertien jaar nadat hij wereldkampioen werd staat Kasparov met 2.820 indrukwekkend bovenaan, met maar liefst vijftig punten meer dan nummer twee, Vladimir Kramnik. Een paar jaar geleden stond Kramnik heel even gelijk met Kasparov en wie toen dacht dat de jonge kroonprins de vermoeide koning voorbij zou schieten, heeft wel heel drastisch ongelijk gekregen.

De club van de zeven samoerai blijft bovenaan staan. Anand is derde en dan komen Topalov, Karpov, Ivantsjoek en Kamsky. Ze hebben een onverwachte concurrent gekregen: Alexander Beljavski, vele jaren weggeweest uit de top en nu na een geweldige sprong voorwaarts op de achtste plaats, alsof hij na zijn verhuizing naar Slovenië een tweede leven is begonnen. Karpov en hij zijn onder de eerste dertig de enigen die ouder dan veertig jaar zijn.

Van alle topspelers heeft alleen Kramnik een gelijke score tegen Kasparov. In Linares kwam Kasparov eerder dit jaar een punt voor, maar afgelopen maandag maakte Kramnik in Novgorod weer gelijk. Even stond Kramnik bovenaan, maar de volgende dag kwam Kasparov alweer langszij door een mooie overwinning met zwart op Gelfand. Het zijn altijd Kasparovs verliespartijen waar de schakers gretig op af komen. De prijs voor de roem en voor zijn onverminderde superioriteit.

Wit Kramnik-zwart Kasparov

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. d2-d4 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. b2-b4 Pf6-h5 10. Tf1-e1 Een openingsvariant die beide spelers als hun broekzak kennen. Wits laatste zet, twee jaar geleden ingevoerd door Ivan Sokolov en razendsnel populair geworden, is al vaak door Kramnik gespeeld. 10...Ph5-f4 11. Le2-f1 a7-a5 12. b4xa5 Ta8xa5 13. Pf3-d2 c7-c5 14. a2-a4 Ta5-a6 15. Ta1-a3 Voorzover ik weet een nieuwe zet. De toren zet zich klaar om later op de koningsvleugel in te grijpen. 15...g6-g5 Een ongewoon en interessant idee, ingegeven door de omstandigheid dat zwart na het normaal ogende 15...f5 16. g3 Ph5 17. exf5 niet terug kan nemen zonder materiaal te verliezen. 16. g2-g3 Pf4-h3+ Natuurlijk, Kasparov is nooit te beroerd om een pion te geven. Na 16...Pfg6 zou wit duidelijk beter staan. 17. Lf1xh3 Lc8xh3 18. Dd1h5 Dd8-d7 19. Dh5xg5 h7-h6 20. Dg5-e3 f7-f5 21. De3-e2 f5-f4 22. Pc3-b5 Kg8-h7 23. g3xf4 e5xf4 24. Kg1-h1 Zwart heeft wel iets voor de pion, maar of het genoeg is? Tot aan het eind van de partij lijdt hij aan de werkloosheid van Ta6, die min of meer gebonden is aan zijn pion d6. 24...Lh3-g4 25. Pd2-f3 Pe7-g6 26. Te1-g1 Lg4xf3+ 27. De2xf3 Pg6-e5 28. Df3-h5 Dd7-f7 29. Dh5-h3 Een breekbare en moeilijk te beoordelen stelling. Zwarts volgende zet lijkt de bekroning van zijn strategie, maar hij loopt regelrecht in een valstrik die Kramnik heeft gespannen. 29...Pe5xc4 30. Ta3-f3 Lg7-e5

Alles lijkt op het eerste gezicht in orde voor zwart. Pion terug, zwakke punten gedekt door Le5. 31. Pb5-c7 Maar dit heeft zwart overzien. Na 31...Dxc7 komt 32. Dxh6+ (een zwak punt dat zwart even uit het oog heeft verloren) Kxh6 33. Th3 mat.

Nu wits paard ongestraft in kan grijpen stort zwarts stelling meteen ineen. 31...Ta6xa4 32. Lc1xf4 Zwart gaf op. Na 32...Lxf4 33. Pe6 wint wit zijn stuk terug en hij houdt een snel beslissende aanval over.

Tot slot een voorproefje van het kampioenschap van Nederland, dat vandaag in Rotterdam in een bijgebouw van het Feyenoordstadion begint. Minstens twee van de deelnemers zijn goed ingespeeld, want Ivan Sokolov en Jan Timman, de kampioenen van 1995 en 1996, waren tot woensdag bezig aan een toernooi in Malmö. De Zweed Ferdinand Hellers won het, Sokolov en Timman kwamen samen met Smislov, Hansen en Pia Cramling op de tweede plaats. Hier is de onderlinge partij uit Malmö van de twee Nederlandse kampioenen.

Wit Sokolov-zwart Timman.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 d7-d5 4. c4xd5 Pf6xd5 5. e2-e4 Pd5xc3 6. b2xc3 Lf8-g7 7. Lf1-b5+ Vreemde zet die zwart uitnodigt tot snelle en harde actie, maar toch een redelijk goede reputatie heeft. 7...c7-c6 8. Lb5-a4 b7-b5 9. La4-b3 b5-b4 Typisch Timman, hij pakt de opening meteen zo scherp mogelijk aan. 10. Dd1-f3 0-0 11. h2-h4 b4xc3 12. Pg1-e2 h7-h5 Nog veel scherper kan het worden als zwart met 12...La6 of zelfs 12...c5 de witte opmars h4-h5 toelaat. De ervaringen daarmee zijn niet gunstig voor zwart. 13. Df3xc3 Lc8-b7 14. 0-0 Dit oogt betrouwbaarder dan 14. Tb1 c5 15. Lxf7+ Txf7 16. Txb7, wat wel eens zonder succes gespeeld is. 14...c6-c5 15. Dc3xc5 Lb7xe4 16. Lc1-g5 Pb8-d7 17. Dc5-a3 Lg7-f6 18. Tf1-e1 Lf6xg5 19. h4xg5 e7-e6 20. Pe2-f4 Le4-f5 21. d4-d5 e6xd5 22. Lb3xd5 Ta8-c8 23. Te1-e7 De openingsstrijd is gewonnen door wit. Al zijn stukken ontplooien grote activiteit en de zwakte van f7 is heel akelig voor zwart. 23...Dd8-b6 24. Ta1-e1 Tc8-c2 25. Da3-f3 Db6-c5 Hierna is een directe beslissing mogelijk, maar tegen de perfecte centralisatie van de witte stukken had zwart het toch niet uit kunnen houden.

26. Te7xd7 Lf5xd7 27. Pf4xg6 Dc5-c3 Houdt de witte dame af van f6 28. Df3xh5 Maar zo kan het ook. Na 28...Dxe1+ 29. Kh2 kan zwart niet zowel h8 als e7 beschermen. Zwart gaf op.