HALFVOGEL

'Missing link tussen vogels en saurussen gevonden in Patagonië', meldt een kort bericht (W&O, 24 mei) triomfantelijk. Dat is interessant nieuws. Nu geeft de term 'missing link' gemakkelijk aanleiding tot misverstand, en ik vrees dat dat hier ook het geval is. Het gaat om spaarzame fossiele overblijfselen van een reptiel dat in zijn skelet enkele kenmerken van vogels vertoont.

De fossielen zijn in Patagonië gevonden in afzettingen uit het Boven-Krijt. De geologische ouderdom staat niet al te nauwkeurig vast, 90 miljoen jaar is een goede benadering. Nu moet het al direct duidelijk zijn dat hier geen sprake kan zijn van de ontbrekende schakel tussen dinosauriërs en de oudste tot nu toe bekende vogel Archaeopteryx. De overblijfselen daarvan zijn gevonden in de 'Solnhofer Plattenkalk', bovenste Jura, ouderdom ca. 150 miljoen jaar. Archaeopteryx leefde zo'n 60 (zestig) miljoen jaar eerder dan het in Patagonië gevonden reptiel. Dan kan men toch niet van een 'missing link' spreken. Van Archaeopteryx zijn enkele goed bewaarde exemplaren bekend, wat vooral te danken is aan de bijzondere omstandigheden waaronder de 'Solnhofener Plattenkalk' (eertijds zeer gezocht als lithografische steen) is ontstaan. Het eerste exemplaar, in 1861 gevonden, werd door Richard Owen (een fervente anti-darwinist!) voor het British Museum in Londen verworven. De goed ontwikkelde voorste ledematen met veren (vleugels) hebben gemaakt dat Archaeopteryx altijd als een vogel is geclassificeerd, ondanks verscheidene reptielenkenmerken, o.a. een kaak met tanden. Uit het Onder-Krijt, 145 tot 97 miljoen jaar geleden, zijn van alle continenten fossiele overblijfselen van vogels bekend. Vogels waren toen kennelijk al een wijd verspreide groep van gewervelde dieren.

Met kenmerken van reptielen en van vogels is Archaeopteryx natuurlijk zelf al een schakel tussen deze twee klassen van gewervelde dieren. Dat de vogels afstammen van dinosauriërs (een naam door Owen ingevoerd) is nooit aan twijfel onderhevig geweest. Als men de krokodillen als voorouders uitsluit, blijft er weinig te kiezen over. Een andere vraag is welke kleinere groep binnen de overvloed van dinosauriërs dicht bij de vogels staat. Daaraan ontleent de vondst in Patagonië haar betekenis.