Guldens en daalders

Een Groningse lezer schrijft: “Uw stellingname tegen (gegarandeerde) koopsompolissen - vaak geuit in uw rubriek - is niet de mijne. Naar mijn mening ziet u een heel belangrijk aspect over het hoofd: de menselijke factor. Het alternatief van contractueel sparen (via zo'n verzekering) is zelf beleggen.

Dat vraagt jarenlange discipline. Wie brengt dat op als de auto vernieuwd moet worden, of de wasmachine, en als de kinderen geld nodig hebben voor hun studie? Bij de koopsompolis betaal je in één keer een bedrag. Je zet die inleg op je belastingaangifte, krijgt een deel van de belasting terug en klaar is kees. Dat moeten uw lezers toch ook eens horen?''

Dat is duidelijke taal. Alvorens hierop in te gaan, eerst een schets van de financiële wereld. Dat is een markt waar aanbieders, verkopers en bemiddelaars - ervaren, rijke instellingen met veel kennis van zaken - de baas zijn en willen blijven. Ze handhaven zich met uitgekiende publiciteit en lobby-werk.

De consument in de middengroep met miljoenen rijke burgers met een goed inkomen, pensioen, banksaldo, huis en erfenis in het verschiet gelooft veel, is niet geneigd zakelijk te denken, zet al gauw een handtekening om de (vermeende) knoop snel door te hakken en geeft een daalder uit om een gulden te verdienen in plaats van andersom. Denk maar eens aan al die willige deelnemers in piramidefondsen. Dat zijn mijn beste klanten, zal een verkoper tevreden denken.

In bijna alle advertenties, brochures en andere publicaties overheerst juist die menselijke factor, ze spelen op de man en op een menselijk gebrek aan discipline. De aanbiedingen zijn zeer klantvriendelijk: vult (kruist) u de bon in en u hoeft nergens meer naar om te kijken, u bent een dief van uw eigen portemonnee als u niet meedoet, schulden zijn een zorgeloos bezit, onze (beurs)deskundigen houden dagelijks de vinger aan de pols, nemen u al het werk uit handen, want daar heeft u geen tijd voor, dit is u te ingewikkeld, verzeker u en de voordelen zijn evident.

Een zakelijke opsomming van de voordelen, nadelen, risico, kosten en andere voor een koper belangrijke zaken (zoals verplicht in Groot-Brittanië) zie je zelden. Wanneer dat wel het geval is, bijvoorbeeld in een niet wettelijk verplicht prospectus, tref je pagina's financieel latijn, geschreven door juristen die geen verstand van geld hebben. En meestal volgt als slot de angstige toevoeging dat de lezer aan deze publicatie 'geen rechten kan ontlenen'. Daar moet je je overigens als (mogelijk) benadeelde klant nooit door af laten schrikken.

De consument wordt in slaap gesust. Zelfs wanneer je uitlegt dat een daalder (de advertentie spreekt liever niet over 1,50, dat is te duidelijk) kosten meer is dan een gulden oplevert, ondertekenen mensen in haast een aanvraagformulier.

Nu de koopsompolis en levensverzekeringen in het algemeen. Wie zo'n verzekering afsluit, gaat een contract met een verzekeraar aan en kan niet meer terug, tenzij hij de polis afkoopt en dat kost geld. Vanwege die contractuele binding (15, 20, 25, 30 jaar of nog langer) moet zo'n contract passen in een financieel plan.

De beste zakelijke redenering is deze. Aan een levensverzekering om een vermogen op te bouwen of een inkomen te genereren (verzekerd beleggen of sparen) heb ik niets, tenzij de verzekeraar/bemiddelaar voorrekent welke meerwaarde zo'n contract biedt, boven zelf sparen of beleggen. De meest gehoorde redenering luidt nu: “Ik moet nog wat belastingaftrek bij elkaar fietsen, dus hup een koopsompolis. Altijd goed.” Of: “Dit gouden beleggingsplan biedt zoveel rendement - belastingvrij hoor! - daar kan ik niet tegenop beleggen. Je bent mooi overal vanaf.”

Ook van je centen, want in zo'n plan draag je zelf het risico, krijg je mogelijk een gulden terug voor een daalder premie. Je kan de premies daarom ook rechtstreeks in een beleggingsfonds stoppen. Zo bespaar je de kosten die een verzekeraar berekent, je (gezin) blijft baas over je geld, ook bij overlijden, en je hebt niets te maken met die knellende fiscale voorschriften, die vooral voor lijfrenteverzekeringen gelden. Een koopsompolis is een lijfrenteverzekering tegen eenmalige premiebetaling.

Een oogmerk van financiële planning is om optimaal toekomstige doelen te realiseren. Daar zijn inkomen en vermogen voor nodig. Wanneer aan de ene kant tienduizenden guldens in een reeks om fiscale redenen gesloten koopsompolissen (of andere verzekeringen) zitten en aan de andere kant is geld nodig om een auto te kopen, of iets voor de kinderen, dan is dat financieel gezien minder optimaal. Je moet 30.000 gulden lenen, hoewel er voldoende spaargeld is, maar daar kan je niet aankomen. Wie dat een veilige manier van financieel beheer vindt, om dat vermeende gebrek aan discipline, moet dat zo doen en misschien daalders voor guldens uitgeven.