Premier Netanyahu maakt erg veel vijanden

Twee Israelische ministers van de Russische immigrantenpartij hebben vandaag een kabinetszitting geboycot uit protest tegen het ontslag van minister van Financiën Meridor. De partij verlangt dat er een wijziging komt in de manier waarop de regering het land bestuurt.

TEL AVIV, 20 JUNI. Persoonlijke veten zijn sedert de stichting van de staat Israel in 1948 een integraal element van scherpe politieke debatten en hebben vaak de richting van de politiek bepaald. David Ben Gurion en de eerste president Chaim Weizman zetten na 1948 hun daarvoor begonnen twisten voort. Een staatsrechtelijke kwestie ontaardde in een dermate persoonlijke ruzie dat Ben Gurion uit de Mapai-partij trad en in de politieke wildernis belandde. Golda Meir zou na de oorlog in 1967, na het overlijden van premier Levi Eshkol, nooit diens opvolger zijn geworden indien de generaals Moshe Dayan en Yigal Allon elkaar niet naar het leven zouden hebben gestaan.

Geen Israelische premier heeft zich echter in een jaar zoveel politieke en persoonlijke vijanden gemaakt als Benjamin Netanyahu. Van een bekende politieke radiocommentator kreeg hij deze week een 'radio-roos' opgeprikt wegens zijn uitzonderlijke besluitvaardigheid. Dat is geen garantie dat hij Gordiaanse knopen altijd op de goede plaats doorhakt. De vraag die nu wordt gesteld is of Netanyahu met het wegwerken van Dan Meridor van de zware post van Financiën niet in zijn eigen politieke vlees heeft gesneden. Zijn regeringscoalitie is onmiddellijk na het opstappen van Meridor gaan rammelen. Minister Nathan Sharansky, de leider van de sterke Russische immigrantenpartij, liet zich na het aftreden van Meridor ontvallen dat zijn partij “al met één been buiten de regeringscoalitie staat”. Politici in de 'Derde Weg' regeringspartij bepleiten vervroegde algemene verkiezingen.

De nieuwe socialistische partijleider, Ehud Barak, denkt dat hij zich niet bijzonder hoeft in te spannen om Netanyahu ten val te brengen. Hij heeft het volste vertrouwen dat “de tijd dat zal doen”.

Netanyahu, Israels eerste rechtstreeks gekozen premier, is kwetsbaar geworden omdat ten minste drie Likud-parlementariërs nu tegen hem in de oppositie zijn. Meridor heeft zich deze week gevoegd bij de eveneens uit de regering gestapte Benni Begin en de onderminister van Financiën David Magen, die een paar weken geleden zijn functie neerlegde. Als deze oppositie in Likud Netanyahu het mes op de keel zet, slinkt diens parlementaire meerderheid tot 63 van de 120 parlementariërs. De 'Derde Weg' kan in zo'n constellatie met haar vier stemmen het lot van de regering bezegelen. Dat kan volgende week al gebeuren als in de Knesset, het parlement, een motie van wantrouwen in stemming komt.

Netanyahu, die ook de 'Bar-On-affaire' (de mislukte benoeming van een juridische adviseur van de regering) nog met zich meedraagt, vertrouwt op de coherentie van de coalitie omdat er volgens hem geen andere politieke combinatie denkbaar is die pal staat voor Israels veiligheidsbelangen. Dat is zijns inziens het cement dat zijn coalitie tot het jaar 2000 bij elkaar zal houden. Daarom straalt Netanyahu zoveel zelfvertrouwen uit als hij zijn coalitie het socialistische alternatief voorhoudt. “Zijn we niet aan de macht gekomen om de socialistische ren naar de grenzen van 1967 (terugtrekking uit zo'n 90 procent van de Westelijke Jordaanoever) te stoppen?”, zegt hij vaak. Dat argument sneed nog wel hout toen Shimon Peres nog de socialistische partijleider was. Maar diens opvolger Ehud Barak houdt er tot dusverre in de Palestijnse kwestie standpunten op na die niet zover van die van Netanyahu staan. Met Barak kunnen de 'Derde Weg' en de Russische immigrantenpartij wel overweg. Beter zelfs misschien dan met Netanyahu.

Misschien heeft Netanyahu in zijn politieke berekeningen toch het element van de verrassing uit het eigen kamp over het hoofd gezien. Dan Meridor is weliswaar een uit de regering weggewerkte minister, maar in Likud, en zeker in de Herut-fractie van deze partij, is hij om zijn persoonlijkheid, integriteit en intelligentie geliefd. Mogelijk is hij de man die ex-premier Yitzhak Shamir als de leider van een nieuwe centrum-partij ziet. 'Likud-bet' (tweede Likud) wordt deze nog niet geboren partij al genoemd. Er wordt gespeculeerd dat Netanyahu een proces in werking heeft gezet dat tot een splitsing in Likud kan leiden. Meridor heeft zich al vastgelegd op de uitspraak dat hij niet in Likud zal zijn als Netanyahu in het jaar 2000 opnieuw als partijleider de verkiezingen ingaat.

Tegen deze achtergrond moet Netanyahu zijn volgende beslissingen nemen. Wie wijst hij als de nieuwe minister van Financiën aan? Heeft hij die post aan Ariel Sharon beloofd? Kan hij Zachi Hanegbi op de post van Justitie handhaven als Yaacov Ne'eman die weer opeist nu hij door een rechtbank van alle blaam is gezuiverd in één van de vele affaires die de rechters bezighouden? Ne'eman heeft een keiharde belofte van Netanyahu dat hij Justitie kan terugkrijgen, als hij daartoe de wens te kennen geeft. Het probleem is dat Hanegbi gewoon niet weg wil. En wat moet minister van Defensie Yitzhak Mordechai denken van berichten in de pers dat hij de volgende bewindsman is die door Netanyahu op de korrel wordt genomen? Netanyahu zou zich ergeren aan de populariteit van deze minister. Desgevraagd wees Netanyahu dergelijke berichten verontwaardigd af. Het probleem is dat vrijwel niemand Netanyahu nog gelooft. Afgezien van het politieke argument kan Netanyahu's ongeloofwaardigheid wel eens de belangrijkste factor worden die een einde aan zijn bewind maakt.