Nederlanders beleven geloof in soorten en maten

De islam kan in 2020 de tweede godsdienst van Nederland zijn, aldus een prognose van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De belangstelling voor het christendom daarentegen neemt af.

ROTTERDAM, 20 JUNI. Wint de islam aan betekenis in Nederland? Over vijfentwintig jaar is de islam de tweede religieuze richting in Nederland, alleen nog voorafgegaan door het rooms-katholicisme. Dit blijkt uit het gisteren gepubliceerde rapport 'Secularisatie en alternatieve zingeving in Nederland' van het Sociaal en Cultureel Planbureau. In 2020 hangt tien procent het rooms-katholicisme aan en zeven procent de islam, zo schrijven de onderzoekers.

In het rapport is de islam vergeleken met christelijke stromingen - niet met het christendom zelf. Maar ook de islam kent vele stromingen. Wordt deze godsdienst vergeleken met het christendom in zijn geheel, dan was vorig jaar 2 procent van de bevolking islamiet en 37 procent actief aanhanger van het christendom. En 61 procent van de Nederlandse bevolking bezocht nooit een kerk.

Wel groeit de aanhang van de islam; tot 7 procent van de Nederlandse bevolking in het jaar 2020, voorspellen de onderzoekers. Het aantal actieve christelijke gelovigen daalt naar 20 procent. Verwonderlijk is dat niet. Islamieten, zo staat in het rapport, hebben een geboorteoverschot van 1,5 procent. Dat is ruim drie keer zo veel als het geboorteoverschot voor de hele Nederlandse bevolking : 0,4 procent, inclusief de islamieten.

Moslims zijn sterk geneigd het geloof door te geven aan hun kinderen. Onder christenen gebeurt dat minder. “De inspanning is niet onder alle gezindten even groot”, schrijven de onderzoekers.

Een kwart van de ouders die nooit een kerk bezoekt, doet overigens wel “regelmatig moeite” hun kinderen de eigen levensbeschouwing mee te geven.

Wordt de islam een belangrijke zuil? In het rapport schrijven de onderzoekers dat de organisatie van islamieten “kan leiden tot een reeks van zuilen met een minimale omvang”. De onderzoekers branden hun vingers niet aan een verdere uitleg. Maar het is bekend dat islamitische organisaties in Nederland lijden onder interne machtstrijd en onderlinge ruzies. Zo ruziet de Nederlandse Moslimomroep al lang over bestuurlijke aangelegenheden. Begin dit jaar werd de directeur op non-actief gesteld en een Nederlandse opleiding voor geestelijke leiders levert ook grote meningsverschillen op.

De invloed van een groeiende islam-aanhang op de Nederlandse samenleving blijft onduidelijk. De sociaal-economische omstandigheden van een moslim zijn hierbij belangrijk, schrijven de onderzoekers. Heeft een moslim een hogere opleiding, werk en woont hij al langere tijd in Nederland, dan staat hij vaak een vrijzinniger benadering van het geloof voor. Daar leggen de onderzoekers een vinger op de zere plek. Want schooluitval en werkloosheid is onder allochtone jongeren hoger dan onder hun autochtone leeftijdgenoten.

Uit het SCP-rapport blijkt dat de burger ook op religieus gebied individualistisch en mondiger is geworden. Het ankerpunt van spiritualiteit, zo staat in het rapport, is verlegd van collectieve rituelen en instituties naar de individuele persoonlijkheid en privé-besognes. Zelfbepaling, zelfontplooiing, zelfexpressie: het kon niet naar genoegen in de bestaande kerken worden beleefd. Dat leidde overigens niet tot egocentrisme. Aanhangers van alternatieve religies als New Age of paraculturele bewegingen als yoga, ufo's en geneeskrachtige stenen bezoeken volgens de onderzoekers vaker inspraakprocedures, hebben grote aandacht voor de milieuproblematiek en schrijven vaker een ingezonden brief. Ze hebben een voorkeur voor linkse politieke partijen, D66 inbegrepen.

Marktwerking in de religie bleef ook niet uit. De concurrentie is groot, te meer omdat de 'klant' uit iedere stroming kiest wat hem bevalt. Uit het onderzoek blijkt dat bijvoorbeeld 36,3 procent van de Nederlanders “zeker” in homeopathie gelooft, 8,7 procent in ufo's en buitenaardse beschavingen en 5,0 procent in geneeskrachtige edelstenen. Maar nog vaker geloven de mensen in een combinatie van deze verschijnselen. Zo vult de klant zijn eigen levensbeschouwelijke boodschappentas.