Montenegro speculeert over staatsgreep

In Montenegro neemt de spanning toe nu de republiek - met Servië onderdeel van de Joegoslavische federatie - moet beslissen of de Servische leider Slobodan Miloševic president van Joegoslavië mag worden. Er wordt al openlijk gezinspeeld op de mogelijkheid dat Miloševic Montenegro met een staatsgreep in het gareel dwingt.

ROTTERDAM, 19 JUNI. Op 26 juni moet het federale parlement van Joegoslavië een nieuwe president kiezen. Belangrijkste kandidaat: Slobodan Miloševic, die er twee termijnen als president van Servië op heeft zitten. Een derde termijn wordt door de grondwet uitgesloten. Maar Slobodan Miloševic wil meer dan alleen het presidentschap: hij wil ook de grondwet wijzigen om de bevoegdheden van de federale president drastisch uit te breiden, want met de huidige status kan de Servische leider weinig beginnen.

Voor beide projecten heeft Miloševic Montenegro nodig: zonder de Montenegrijnse afgevaardigden in het parlement redt hij het niet. Hij heeft de volledige steun van de Montenegrijnse president, Momir Bulatovic, die roept dat hij “altijd al” gewild heeft dat Miloševic president van Joegoslavië wordt. Maar de premier van Montenegro, de jonge hervormer Milo Djukanovic, behoort tot de felste critici van Miloševic in Joegoslavië, de Montenegrijnse regering ligt dwars en dat geldt evenzeer voor een deel van de regerende Democratische Partij van Socialisten van Montenegro (DPS).

De kwestie domineert al vele weken het politieke leven in Montenegro en leidt tot allengs fellere ruzies tussen enerzijds de president en anderzijds de premier en de oppositie. Djukanovic stelt Miloševic verantwoordelijk voor de slechte reputatie van Joegoslavië in de wereld, voor het internationale isolement en de nog steeds bestaande sancties, voor het uitblijven aan hervormingen en voor een economisch beleid dat Montenegro op vele terreinen schaadt.

In mei ging Bulatovic namens Miloševic in de tegenaanval. Hij beschuldigde de regering van zijn eigen land van corruptie en crimineel gedrag. Begin juni sloeg Djukanovic hard terug - in bewoordingen die duidelijk maakten dat zich een definitieve breuk had voltrokken tussen de president en de premier, die overigens tevens voorzitter en vice-voorzitter van dezelfde regerende socialistische partij zijn.

Volgens Djukanovic is Bulatovic “zijn hoge ambt onwaardig”. Hij had “verbijsterende aanvallen” gedaan op Montenegro's staatsinstellingen en de premier, de vice-premier, de minister van cultuur en de procureur-generaal beledigd. “Het is nooit eerder voorgekomen dat een staatsman zo destructief afgeeft op de staat waarvan hij het hoofd is. De president is verblind door egoïstisch eigenbelang. Hij stookt conflicten op, verdeelt Montenegro, verstoort de stabiliteit, schaadt de democratie, probeert de relaties met IMF en Wereldbank te bagatelliseren en ondermijnt het hervormings- en privatiseringsproces. De president ondermijnt vitale staatsfucties door met opgeklopte aanvallen op de premier en iedereen die anders denkt het land te destabiliseren,” aldus de premier. Hij noemde Bulatovic “een onverantwoordelijke politieke figuur”. “Zijn opgeklopte beschuldigingen zijn een rookgordijn voor een cruciaal politiek plan, ongetwijfeld bedacht aan een of ander diner in Belgrado, om de Joegoslavische grondwet en de positie van Montenegro binnen Joegoslavië te veranderen.” Gisteren trad vice-premier Slavko Drljevic af uit protest tegen “de laster” van Bulatovic.

Een poging van de regerende Servische socialistische partij, om de Montenegrijnse socialisten over te halen de plannen van Miloševic te steunen, is inmiddels mislukt. In een vijf uur durend gesprek tussen delegaties van beide partijen weigerden de Montenegrijnen bij voorbaat Miloševic' kandidatuur en de voorgestelde grondwetswijzigingen te steunen. Een definitief standpunt willen de Montenegrijnse socialisten pas komende maandag, 23 juni, innemen. Inmiddels heeft de voltallige oppositie in Montenegro zich ook tegen de verkiezing van Miloševic en de grondwetswijzigingen uitgesproken.

Naarmate de limiet van 23 juni nadert, loopt de spanning op: velen in Montenegro houden rekening met de mogelijkheid dat Miloševic met een truc op de valreep zijn verkiezing veilig stelt. In de hoofdstad Podgorica doen geruchten de ronde over een mogelijke militaire coup van Miloševic en Bulatovic tegen de premier en de regering. Oppositieleider Novak Kilibarda wist gisteren te melden dat de Joegoslavische Militaire Raad op 12 juni tot zo'n staatsgreep heeft besloten en dat het Tweede en het Derde Leger met het oog op de coup in staat van paraatheid zijn gebracht.