Astronoom ontwerpt sterrenkaart voor de leek; Filosoferen onder de blote hemel

De vakantie planisfeer van Walrecht is te koop bij de boekhandel en kost ƒ 16,95

Wie kampeert, kijkt naar de hemel. Op een wolkenloze avond dwingt het firmament elke vakantie weer tot even vruchteloze als plezierige bespiegelingen over de oneindigheid van het heelal. Gezeten voor de tent en starend naar de lucht besef je ook dat je niet weet waarnaar je kijkt.

Amateur-astronoom Rob Walrecht helpt de filosoferende vakantieganger een eindje op weg. Hij heeft een serie handzame sterrenkaarten of planisferen ontworpen. De kaarten zeggen niets over herkomst of omvang van het heelal - zitten we inderdaad in de holle kies van een reus? - maar met zijn planisfeer kan de hemelbeschouwer wel Ploegschaar, Cassiopeia of Perseus aan het zwerk vinden.

Planisfeer betekent letterlijk 'hemelplein', aldus Walrecht, en geeft de sterrenhemel op een plat vlak weer. De sterrenkaart bestaat uit twee ten opzichte van elkaar draaibare schijven: de eigenlijke sterrenkaart en de bovenschijf of 'horizon'. Op de horizon zijn maanden, dagen en uren afgezet.

Stel, het is 19 juni. Zoek op de bovenschijf het rode driehoekje waarin de '0' staat die middernacht aangeeft en schuif de schijven zo dat het driehoekje op de gewenste datum staat. In het ronde venster van de bovenschijf is nu de sterrenhemel te zien die op dat tijdstip bij die nacht hoort.

Walrecht wijst op de 'Zomerdriehoek' die in deze tijd aan de hemel is te zien. Een drietal zeer heldere sterren van verschillende sterrenbeelden vormen op hun beurt weer een nieuw sterrenbeeld. Het zijn: Lier, Zwaan en Arend en Walrecht beveelt nadrukkelijk het gebruik van een verrekijker aan om deze hemelobjecten nader te beschouwen.

Draaipunt van de schijf is de Poolster. De Poolster geeft aan, zoals men weet, waar het Noorden ligt. Maar hoe vinden we de Poolster?

Voor het vinden van de Poolster moeten we eerst het sterrenbeeld Grote Beer vinden. Meer dan op een beer lijkt dit sterrenbeeld op een steelpannetje. Verleng nu de voorkant van de pan, die uit twee sterren bestaat, ongeveer vijf keer recht naarboven. Dat is hem! De hoogte van de Poolster boven de horizon is gelijk aan de geografische breedte. In Utrecht is dat 52ß8 NB, op de evenaar 0ß8 en op de noordpool 90ß8. Wie de hoogte van de Poolster meet, is 'poolshoogte' aan het nemen. Een mooie omschrijving voor staren naar de hemel en dat is wat Walrecht wil bewerkstelligen. “Weet dat sterrenkunde voor meer dan vijftig procent gewoon genieten van de sterrenhemel is”, aldus de astronoom.

Het lastige van Walrechts vakantie-planisfeer is dat de gebruiksaanwijzingen op de achterkant staan. Voor het lezen van kleine lettertjes in de schemering moet de gebruiker een zaklantaarn en veel geduld opbrengen. En wie net zijn tent onder de sterrenhemel heeft opgezet, heeft dat laatste niet altijd. Walrecht werkt momenteel aan een uitgebreide handleiding die los bij de planisfeer kan worden geleverd.