'Welvaartspartij heeft kans verspeeld'; Ommezwaai Turkse ondernemers

TUSIAD, de invloedrijke organisatie van 400 vooraanstaande Turkse industriëlen, vindt dat de fundamentalistische Welvaartspartij de kansen om te regeren heeft verspeeld.

ISTANBUL, 18 JUNI. “De moslim-fundamentalistische Welvaartspartij heeft in de elf maanden dat ze aan de macht is op een militante wijze aangetoond dat ze niet bereid is de seculiere principes van de Turkse republiek te eerbiedigen, die door een meerderheid in dit land worden onderschreven. In plaats van uit te groeien tot een partij van het midden, waartoe ze alle gelegenheid had, heeft de Welvaartspartij juist gezorgd voor een gevaarlijke escalatie van spanningen”, aldus Muharrem Kayhan, voorzitter van TUSIAD, een invloedrijke organisatie van vooraanstaande industriëlen in Turkije.

“Dat is de belangrijkste reden”, zegt hij in een vraaggesprek, “dat de coalitie onder leiding van premier Erbakan het veld moet ruimen.” “Tegelijkertijd moeten we niet vergeten dat de Welvaartspartij bij de verkiezingen in december 1995 weliswaar met 21,3 procent van de stemmen als grootste partij uit de bus kwam, maar dat dat vooral het gevolg was van het falen van de andere politieke partijen. Deze boden hun kiezers geen enkel uitzicht op een betere toekomst. Mijn hoop is dat deze partijen nu de conclusie trekken dat ze dringend in eigen huis orde op zaken moeten stellen.”

Vooraanstaande ondernemers als Sakip Sabanci, die twee keer voorzitter was van TUSIAD, verklaarden een jaar geleden dat het noodzakelijk was de Welvaartspartij in een regering op te nemen. “Het is onjuist om de democratie ondergeschikt te maken aan het schrikbeeld dat Erbakan van Turkije een tweede Iran wil maken”, onderstreepte Sabanci toen. “Door de Welvaartspartij buiten de regering te houden maak je haar tot martelaar, waardoor haar aanhang verder zal groeien.”

Elf maanden na het aantreden van de coalitie van de Partij van het Juiste Pad (DYP) van Tansu Çiller en de fundamentalisten is dat beeld radicaal gewijzigd. “De Welvaartspartij heeft met haar antiseculiere optreden haar kansen verspeeld”, aldus Kayhan.

Is Turkije onder leiding van de Welvaartspartij inderdaad van het Westen weggedreven, zoals het leger, de traditionele hoeder van het secularisme, zegt?

“Turkije is introvert geworden door de politieke instabiliteit. We zijn zo met onszelf bezig dat we geen oog hebben voor de ontwikkelingen om ons heen. Als hoofd van een organisatie van ondernemers zou ik me met de economie moeten bezighouden, maar de politiek slokt al mijn aandacht op. Ik verwacht van een regering dat ze visie heeft en dat er een duidelijk idee bestaat over de toekomst van het land. Maar de signalen die dit kabinet afgeeft zijn hopeloos verwarrend omdat de ideologieën die de twee partijen aanhangen zo verschillend zijn. Daardoor ontbreekt het vertrouwen. Dat merk ik ook in de contacten met de Europese Unie. In Brussel weet men niet met wie men in Turkije moet praten. Het positieve daarvan is dat de rol van ondernemers- en burgerorganisaties groeit. Zij zorgen voor de continuïteit in de relatie met de EU.”

De legertop heeft zich vorige week ook uitgesproken tegen de groeiende groep van ondernemers die de politieke islam financieren en hun organisatie, MUSIAD. Wat is het verschil tussen hen en TUSIAD?

“De leden van TUSIAD bezitten economische macht, terwijl de ondernemers die bijvoorbeeld tot MUSIAD behoren die nog moeten verwerven. Bovendien is TUSIAD niet met het doel opgericht om ons verder te verrijken of om onze economische macht te vergroten. Wij maken ons druk om de voorwaarden die het vrije ondernemerschap ten goede komen: economische stabiliteit aan de hand van een pluriforme democratie zoals die in het Westen bestaat.”

In dat kader heeft TUSIAD onlangs een opzienbarend en tegelijk omstreden rapport gepubliceerd: Perspectieven voor democratisering in Turkije. Daarin werd gepleit voor een liberale houding ten opzichte van de Koerden. Maar ook de rol van het leger werd ter discussie gesteld. Het leger moet volgens TUSIAD onder het gezag van de regering worden geplaatst.

“Helaas”, aldus Kayhan, “dwingen de politieke ontwikkelingen ons om de aandacht voorlopig op twee urgente zaken te richten: de noodzaak om de politieke partijen te democratiseren en wijziging van de kieswet. De politieke speelruimte van de politieke partijen moet worden vergroot om zo de participatie van de burgers te vergroten. Tevens moet de macht van de partijleiders worden beperkt zodat de verantwoordelijkheid van de achterban groter wordt. Anderzijds hebben de laatste verkiezingen aangetoond dat de stemmen versplinterd raken. Turkije zal dus ook in de toekomst door coalities worden bestuurd. Maar de kiezer heeft nu geen enkele invloed op de samenstelling daarvan. Terwijl Çiller beweerde dat ze het boegbeeld was van Turkije's oriëntatie op het Westen en ze de Welvaartspartij afschilderde als een groep mensen die het land wilden terugwerpen in de donkere dagen van weleer, bracht ze de politieke islam uiteindelijk toch aan de macht. Dat is onaanvaardbaar.”

Verwacht u militair ingrijpen of kan de huidige crisis op een andere manier worden bezworen?

“Ik denk dat het mogelijk is deze crisis op een democratische manier te overwinnen. Er komen bijvoorbeeld steeds meer signalen dat de druk vanuit de DYP op mevrouw Çiller toeneemt om uit de coalitie te stappen. Dat zou de weg vrijmaken voor een interim-regering die verkiezingen voorbereidt. Anderzijds moeten we ook de druk vanuit de burgerorganisaties niet onderschatten. De angst voor de islamisering van Turkije heeft de burger in actie gebracht. Turkije kent inmiddels 70.000 verenigingen en organisaties, die hun stem steeds luider laten horen. Dat is een positief nevenproduct van de huidige politieke crisis.”